Farklı anaçların tuz stresi ve alkali koşullarda domatesin verim, kalite ve biyokimyasal içeriğine etkisi

Bu çalışmanın amacı domateste farklı anaçlar üzerine aşılamanın tuz ve alkali stresi altında domatesin verim, kalite özellikleri ve biyokimyasal içeriğine etkisinin belirlenmesidir. Denemede 9 farklı domates aşı anacı kullanılmıştır (Amaron F₁ (Antalya Tarım), Beaufort F₁ (Antalya Tarım, Monsanto), Hamarat F₁ 9T7379 (Multi Seeds), Embajador RZ Fı (Rijk Zwaan), Armstrong F₁ 500292 (Syngenta), UG 5433 Fı, Suketto F₁ (United Genetics), Sarar F₁ ve Kalyon Fı (Yüksel Tohum)). Aşısız ve kendi üzerine aşılı bitkiler kontrol olarak kullanılmıştır. Aşılamada ticari çeşit olarak Alsancak F₁ sırık domates çeşidi (Yüksel Tohum) kullanılmıştır. Fideler 20 Nisan 2023 tarihinde dikilmiştir. Bitkiler serada topraksız tarım koşullarında ve torf + perlit (2:1) ortamında yetiştirilmiştir. Bitkilerin gübrelenmesinde Hoagland besin solüsyonu modifiye edilerek kullanılmıştır. Denemede kontrol ve 3 farklı tuz konsantrasyonu ile kontrol ve pH 8,1 dozları kullanılmıştır. Kontrol uygulamasında Hoagland besin solüsyonu çiçeklenmeye kadar EC 1,80 dS m‾¹, çiçeklenmeden sonra EC 2,0 dS m‾¹ olacak şekilde kullanılmıştır. Besin solusyonunun pH'sı 6,5 olacak şekilde ayarlanmıştır. Tuz stresi uygulamasında 25, 50 ve 75 mM NaCl kullanılmıştır. Alkali stresi uygulamasında sulama suyunun pH'sı sodyum bikarbonat kullanılarak 8,1 olarak ayarlanmıştır. Deneme tesadüf parselleri deneme desenine göre 3 tekerrürlü olarak yürütülmüş, her parselde 6 bitki yetiştirilmiştir. Çalışmada pazarlanabilir verim, pazarlanabilir meyve sayısı, ortalama meyve sayısı, ıskarta meyve sayısı, ıskarta verim, suda çözünebilir kuru madde, meyve-yaprak kuru ağırlığı, elektriksel iletkenlik, pH, titre edilebilir asit miktarı, meyve C vitamini içeriği ve meyve eti sertliği ölçümleri yapılmıştır. Yaprak klorofil değeri (SPAD), makro ve mikro besin element içerikleri ( P, K+, Na+, Ca2+, Mg2+, Fe2+, Mn2+, Cu2+, Zn2+ ve B3-), SOD, CAT, APX, MDA, GR, prolin içeriği, H₂O₂ seviyesi ve POX aktiviteleri incelenmiştir. Tuz ve alkali stresi uygulamaları pazarlanabilir verim, pazarlanabilir meyve sayısı, toplam verim ve ortalama meyve sayısında önemli düzeyde azalmaya neden olurken tuz konsantrasyonu arttıkça kayıplar da daha yüksek olmuştur. Gerek tuz stresi ve gerekse alkali koşullarında aşılı bitkilerin bitki gelişimi ve verim parametreleri aşısız ve kendi üzerine aşılı bitkilere göre önemli düzeyde yüksek bulunmuştur. Aşılı bitkilerin stres koşullarındaki etkileri anaçlara göre farklılıklar göstermiştir. Tuz stresi domates meyvelerinde tat ve aromaya etki eden kalite parametrelerinde önemli artışlar sağlarken, aşı uygulamalarının etkisi anaçlara göre değişmiştir. Artan tuz konsantrasyonları yaprak klorofil değeri, suda çözünebilir kuru madde, titrasyon asitliği, C vitamini, elektriksel iletkenlik ve meyve eti sertliğinde lineer bir artış sağlamıştır. Meyve pH içeriği ile alkali- tuzluluk arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. Kontrol bitkileri dışında 9 anaç içinde tuz ve alkali stresi koşullarında bariz olarak bir anaç öne çıkmamıştır. Bununla beraber bazı aşı kombinasyonları kontrole göre kalite parametrelinde artış sağlamıştır. Özellikle yüksek tuz konsantrasyonlarında aşılama suda çözünebilir kuru madde, titre edilebilir asit miktarı ve meyve eti sertliğini artırmıştır. Tuz stresi ve pH artışına bağlı olarak SOD, CAT, APX, MDA, GR, prolin içeriği, H2O2 seviyesi ve POX aktivitlerinde artışlar görülmekle birlikte bazı aşı kombinasyonlarında kontrole göre daha iyi sonuçlar elde edilmiştir.