Farklı bitkisel atıkların Lentinula edodes yetiştiriciliğinde değerlendirilmesi ve atıkların mantarın uçucu aroma profili ve enzim aktivitesi üzerine etkisi

Bu çalışmada, farklı bitkisel atıklar kullanılarak (meşe talaşı, kavak talaşı, buğday sapı, yer fıstığı kabuğu, mısır koçanı ve asma budama atığı) Lentinula edodes mantarının yetiştiriciliğinin araştırılması ve en uygun yetiştiricilik karışımının belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla, 12 farklı yetiştiricilik ortamı hazırlanmıştır: K (meşe talaşı), A1 (3 meşe talaşı+1 kepek), A2 (3 kavak talaşı+1 kepek), A3 (3 buğday sapı+1 kepek), A4 (1 meşe talaşı+1 kavak talaşı+1 kepek), A5 (1 meşe talaşı+1 buğday sapı+1 kepek), A6 (3 yer fıstığı kabuğu+1 kepek), A7 (3 mısır koçanı+1 kepek), A8 (3 asma budama atığı+1 kepek), A9 (1 meşe talaşı+1 yer fıstığı kabuğu+1 kepek), A10 (1 meşe talaşı+1 mısır koçanı+1 kepek) ve A11 (1 meşe talaşı+1 asma budama atığı+1 kepek). Yetiştiricilik ortamlarına, %5 oranında soya unu ilave edilmiştir. Deneme kapsamında bitkisel atıkların özellikleri ile mantarların verim ve kalite unsurlarının ölçümünün yanı sıra, farklı yetiştiricilik ortamlarının uçucu aroma profili ve ortamların farklı dönemlerdeki enzim aktiviteleri (lakkaz ve selülaz) tespit edilmiştir. Çalışma sonuçlarına göre, azot miktarı en yüksek hasat sonrası (%1.71), en düşük sterilizasyon sonrası (%1.34) dönemlerde elde edilmiştir. Karbon miktarı en yüksek sterilizasyon sonrası (%46.65), en düşük hasat sonrası (%45.64) dönemlerde gerçekleşmiştir. Misel gelişim süresi; en hızlı A7 (21.67 gün), en yavaş A4 (50 gün) ortamlarında görülmüştür. Verim en yüksek A5 (299.59 g/kg), en düşük A9 (55.99 g/kg), A6 (65.59 g/kg) ve A11 (75.47 g/kg) ortamlarında belirlenmiştir. Biyolojik etkinlik oranı, en yüksek A3 (%93.65) ve A5 (%92.90), en düşük A11 (%21.45), A6 (%19.85) ve A9 (%19.22) ortamlarında saptanmıştır. Protein miktarı en yüksek A5 ve A7, en düşük A10, A9 ve K ortamlarında tespit edilmiştir. Aroma analizlerinde, sekiz karbonlu bileşikler, ağaç talaşı içeren ortamlarda, zirai atıklar içerenlerden daha yüksek miktarda tespit edilmiştir. Sülfür içeren bileşikler için ise tersi gerçekleşmiştir. Selülaz aktivitesi, en yüksek A3 (3.16 IU/g), lakkaz aktivitesi ise en yüksek A7 (2164.48 U/g) ortamlarında bulunmuştur. Anahtar kelimeler: Shiitake, Lentinula edodes, yetiştiricilik, bitkisel atıklar, uçucu aroma