Fas'ta İslâm'ın yayılışı ve ilk İslâm eğitim-öğretim kurumları

Mağrib ülkelerinden bugünkü resmî adı el-Memleketü'l-Mağribiyye olan Fas'ın, ilk sakinleri hakkında hemen hiçbir şey bilinmemektedir. Bu nedenle Masmûde, Zenâte ve Sanhâce adlı üç büyük Berberî kabile Fas'ın yerlileri olarak kabul edilmektedir. Fenike, Roma ve Bizans tarafından kolonilerin kurulduğu bu ilgi odağı topraklar Târık b. Ziyâd döneminde Berberî kabilelerin İslâm'ı kabulleriyle Müslümanların eline geçmiştir. İslâm hâkimiyetinden sonra ise Fas'a sırasıyla; İdrîsîler, Zenâteler, Murâbıtlar, Muvahhidler, Merînîler, Vattâsîler, Sa'dîler ve daha sonra günümüze kadar gelen Filâlîler hükmetmişlerdir. UNESCO ve Guinness Dünya Rekorları gibi bazı kaynaklar tarafından dünyanın en eski üniversitesi veya sürekli olarak faaliyet gösteren en eski yükseköğrenim kurumu olarak gösterilen El-Karaviyyin Camii, Fatıma el-Fihri adında genç bir kadın tarafından 9. yüzyılın ortalarında 859 yılında Fas'ın Fez şehrinde kurulmuştur. Camii ilk olarak Fatıma el-Fihri adını taşımış olsa da Zenâteler döneminden sonra kasaba halkının merkezi camisi anlamına gelen Karaviyyin ismiyle anılmaya başlanmıştır. Naklî ilimlerin yanında aklî ilimlerinde tedris edildiği Karaviyyin Camii, İbn Haldûn, İbn el-Arabî gibi bilim adamlarının yanı sıra Maymonides, Leo Africanus ve Aurillac Gerbert gibi bilim adamları da yetiştirmiştir. Fakat sonraki yıllarda savaş ve afet gibi nedenlerden ötürü eğitim-öğretimin kalitesi düşmüş ve 1912'de Fransız sömürgesi altındayken de sadece din ilimlerinin okutulduğu bir kurum haline gelmiştir. 1931 ve 1933'te Filâlî sultanı V. Muhammed döneminde ilk, orta ve yükseköğretim şeklinde eğitim-öğretim müfredatı yeniden düzenlenen Karaviyyin Camii, 1963'te modern Fas Devlet üniversiteleri arasında kendisine yer edinmiş ve 1965'te de Karaviyyin Üniversitesi olarak yeniden isimlendirilmiştir.