Fasciola hepatica enolaz geninin klonlanması, ekspresyonu ve rekombinant proteinin koyun fasciolosisinin tanısındaki etkinliğinin belirlenmesi

İhmal edilen bir hastalık olan fasciolosis, karaciğerde iki ana patojen tür olan Fasciola hepatica ve Fasciola gigantica başta olmak üzere Fasciolidae ailesindeki diğer digenetik trematodların neden olduğu bir enfeksiyondur. Fasciola hepatica'nın neden olduğu fasciolosis, dünya çapında yaygın olarak bulunan hem insanlarda hem de çiftlik hayvanlarında ciddi problemler oluşturabilen zoonotik öneme sahip bir hastalıktır. Koyunlarda fasciolosisin doğru tanısına yönelik tanı kitlerinin geliştirilmesi verim kayıplarının önlenmesi açısından oldukça önemlidir. Fasciola hepatica'nın Ekskret/Sekret (E/S) ürünlerinden olan enolaz enzimi ile yapılan çalışmalar ile bu enzimin koyun fasciolosisine karşı parazitin tegümentinde bulunan önemli bir koruyucu bileşen olabileceği gösterilmiştir. Bu tez çalışması ile koyunlardan elde edilen erişkin F. hepatica parazitinden izole edilen enolaz geninin klonlanarak ekspresyonunun yapılması ve elde edilen rekombinant antijenin koyun fasciolosisinin tanısındaki etkinliğinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla, F. hepatica enolaz gen sekansından enolaz gen bölgesini çoğaltan primerler dizayn edildi. Takiben erişkin F. hepatica'dan mRNA izolasyonu yapılıp cDNA elde edildi. Dizayn edilen primerlerle ilgili gen bölgesi PCR ile çoğaltılıp, elde edilen ürün klonlanıp eksprese edildi. Daha sonra pürifiye edilen rekombinant proteinin etkinliği, pozitif ve negatif koyun serumları kullanılarak Western blot (WB) ve ELISA ile belirlendi. Bu işlemler neticesinde rekombinant FhENO'nun sensitivitesi WB ile %85, ELISA ile %90 olurken; spesifitesi WB ile %82,8 ve ELISA ile %97,14 olarak belirlenmiştir. Aynı zamanda Elazığ ve Siirt şehirlerinden toplanan koyun kan serum örneklerinde ise 200 serumun 100'ü (%50) WB ile 46'sı (%23) ELISA ile pozitif olarak bulunmuştur. Rekombinant FhENO antijeninin koyunlarda fasciolosisin tanısında WB ve ELISA temelli bir testte kullanılabileceği gösterilmiştir. Ancak ELISA'daki en önemli sorun, WB'de olduğu gibi kullanılan rekombinant antijenin çapraz reaksiyon oranının yüksek olmasıydı. Çapraz reaksiyonları önlemek için yakın ailedeki parazitlerin enolaz proteinini kodlayan genlerin karşılaştırılması ve ortak epitop olmayan bölgelerin seçilmesi ve klonlanarak saflaştırılmış proteinin test edilmesi faydalı olacaktır.