Fehîm-i Kadîm Dîvânı'nda sebk-i Hindî

Bu çalışmada Fehîm-i Kadîm Dîvânı'nın sebk-i Hindî özellikleri açısından incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışma giriş, iki ana bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Giriş bölümünde klasik, mahallî-folklorik, hikemî üslûplar ve sebk-i Hindî'nin Fars ve Türk edebiyatlarındaki gelişimi hakkında bilgi verilmiştir. Ayrıca Fehîm-i Kadîm'in hayatı, edebî kişiliği ve eserleri tanıtılmıştır. Dil özelliklerine ayrılan birinci bölümde tamlamalar, birleşik yapılar, şiir dilinde sapmalar, eş sesli ve çok anlamlı ögeler, sıfatların sıralanması, halk diline ait ögeler, tekrarlar, kelime kadrosundaki değişim incelenmiştir. Anlam özelliklerine dair ikinci bölümde teşbîh, istiâre, mecaz-ı mürsel, yenilenen mazmunlar, çağrışım zenginliği sağlayan unsurlar, kanıtlamalar, abartılar, karşıtlıklar gibi konular ele alınmıştır. Üçüncü bölümde ise ızdırap, günlük hayat, tasavvuf gibi konular ve sıkça kullanılan kavramlar üzerinde durulmuş ve orijinalliği temin etmede önemli bir fonksiyon üstlenen yapılar irdelenmiştir. Sonuç olarak, Fehîm Dîvânı'nda Hint üslûbunun şu özellikleri tespit edilmiştir: Uzun tamlama ve birleşik yapıları sık kullanma, eksiltme ve delil getirme yoluyla az sözle çok şey ifade etme, klasik üslûptan sapmalara yer verme, yer yer halk diline ait ögeler kullanma, kelime kadrosunda değişikliğe gitme ve bazı bireysel kullanımlar tercih etme gibi özellikler tespit edilmiştir. Anlam boyutunda örtük teşbîhler açık teşbîhlere göre fazla kullanılmış ve özgünlük büyük ölçüde kapalı istiârelerle sağlanmıştır. Ayrıca mübalağa yoluyla hayallerde derinlik yakalanmıştır. Divanda hâkim temanın ızdırap olduğu ve günlük hayatın yeni mazmunlara kaynaklık ettiği saptanmıştır. Tasavvufî konular ise hem açık hem kapalı bir şekilde şiirde yer almıştır. Ayrıca ateş, hayret, Mûsa, Tûr, tecelli vb. kavramlar sıkça tercih edilmiştir. Neticede Fehîm-i Kadîm Dîvânı'nın sebk-i Hindî özelliklerini büyük oranda yansıttığı tespit edilmiştir. Anahtar kelimeler: Sebk-i Hindî, Fehîm-i Kadîm, divan şiiri, üslûp.