Fen bilimleri öğretmenlerinin kariyer basamakları algıları, öğretmen öznel iyi oluşları ve öğretmen zihniyetleri arasındaki ilişkiler

Bu çalışmanın amacı 2022 yılında yapılan öğretmenlik kariyer basamakları uygulaması hakkında fen bilimleri öğretmenlerinin algılarını belirlemek, öğretmen öznel iyi oluş ve öğretmen zihniyet düzeylerinin kariyer basamakları algısı üzerindeki etkisini ortaya koymaktır. Çalışmada mevcut durumları, şartları ve özellikleri olduğu gibi ortaya koymaya çalışıldığı için betimsel tarama yöntemi ve değişkenler arasındaki ilişkileri ve kariyer basamakları algısına etkilerini bulmak için ilişkisel araştırma yöntemleri kullanılmıştır. Bu araştırmada hedef evren, Niğde ili Merkez ve Bor ilçelerinde görev yapan fen bilimleri öğretmeleri olarak belirlenmiştir. Örneklem seçiminde seçkisiz olmayan örnekleme yöntemlerinden amaçlı örnekleme kullanılmıştır. Ortaokullar ziyaret edilerek anket formları 61 fen bilimleri öğretmenine ulaştırılmıştır. Taşkaya (2007) ve Ural'ın (2007) çalışmalarından geliştirilen Öğretmen Kariyer Basamakları Algı Ölçeği, Ergün ve Sezgin Nartgün'ün (2017) Öğretmen Öznel İyi Oluş Ölçeği ve Şimşek'in (2022) Öğretmen Zihniyeti Ölçeği uygulanmıştır. Fen bilimleri öğretmenlerinin kariyer basamakları algısı, öğretmen öznel iyi oluş (okul bağlılığı ve öğretim yeterliği alt boyutları ile) düzeyleri ve öğretmen zihniyet (sabit ve gelişen zihniyet alt boyutları ile) durumları belirlenmiş; birbirleriyle ilişkilendirilmiş ve öğretmen öznel iyi oluş ve öğretmen zihniyet düzeylerinin kariyer basamakları algısına olan etkileri değerlendirilmiştir. Fen bilimleri öğretmenlerin kariyer basamakları algısının düşük; öğretmen öznel iyi oluş düzeylerinin ortadan yüksek (okul bağlılığı boyutunda ortadan yüksek ve öğretim yeterliği boyutunda yüksek); öğretmen zihniyet düzeyinin orta düzeyden daha fazla (sabit zihniyet boyutunun orta düzeyden yüksek ve gelişen zihniyet boyutunda yüksek) olduğu görülmüştür. Öğretmen öznel iyi oluş puanlarıyla öğretmen zihniyeti ve kariyer basamakları algı puanları arasında pozitif yönde orta düzeyde anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Öğretmen zihniyeti puanlarıyla da kariyer basamakları algı puanları arasında benzer ilişki saptanmıştır. Öznel iyi oluşun okul bağlılığı ve öğretim yeterliliği boyut puanları ile hem öğretmen zihniyetinin gelişen zihniyet boyut puanları hem de kariyer basamakları algı puanları arasında pozitif yönde orta düzeyde anlamlı bir ilişkiye rastlanmıştır. Öğretmen zihniyetinin sabit zihniyet boyutu puanları ise sadece kariyer basamakları algı puanları ile ilişkili bulunmuştur. Bu ilişki pozitif yönde orta düzeylidir. Öğretmen öznel iyi oluşu ve öğretmen zihniyeti alt boyut puanlarının (bağımsız değişkenler) kariyer basamakları algı (bağımlı değişken) puanlarını pozitif yönde anlamlı bir şekilde yordadığı bulunmuştur Boyutlardan sadece öğretmen öznel iyi oluşun okul bağlılığı alt boyutu bağımlı değişkenin anlamlı yordayıcısıdır. Çalışmaya göre fen bilimleri öğretmenlerinin kariyer basamaklarına yönelik düşük düzeyde olan algıları yükseltilmelidir. Öğretmenler öznel iyi oluş bakımından istenen düzeydedir özellikle öğretim yeterliği bakımından kendine güvenmektedir. Öğretmen zihniyeti bakımından öğretmenler hem sabit hem de gelişen zihniyet boyuttan yüksek puan almışlardır. Gelişen zihniyet boyutu puanları öznel iyi oluş boyut puanlarıyla ilişkili bulunduğundan gelişen zihniyetin kariyer basamakları algısıyla beklenen ilişkisi maalesef çıkmamış sabit zihniyetin kariyer basamakları algısıyla ilişkili çıkması dikkati çekmiştir. Öğretmenlere gelişen zihniyet boyutundaki puanlarını geliştirmeye yönelik uygulamaların yapılması öğretmen öznel iyi oluş düzeyini geliştirecek ancak kariyer basamakları algısını geliştiremeyecektir. Öğretmen öznel iyi oluşu ve zihniyeti boyutlarının özellikle okul bağlılığı puanlarının kariyer basamakları algısını tek başına yordaması nedeniyle okul bağlılığını artırıcı etkinlikler konusunda öğretmenlere destek verilmelidir. Sabit zihniyet boyutunun kariyer basamakları algısıyla ilişkisinin nedenini araştırılabilir. Anahtar Kelimeler: Fen Bilimleri Öğretmeni, Kariyer Basamakları, Öğretmen Zihniyeti, Öğretmen İyi Oluş