Fen bilimleri öğretmenlerinin öğretme ortamı algıları, öğretmeye ilişkin motivasyonları ve öz-yeterlik inançları arasındaki ilişkinin incelenmesi

Bu çalışmanın amacı fen bilimleri öğretmenlerinin öğretmeye ilişkin motivasyonlarını belirlemek ve öğretmeye ilişkin motivasyonları ile öğretme ortamı algıları ve öz-yeterlik inançları arasındaki ilişkileri belirlemektir. Aynı zamanda bu araştırma kapsamında, fen bilimleri öğretmenlerinin öğretmeye ilişkin motivasyonları, öğretme ortamı algıları ve özyeterlik inançları bazı değişkenler (cinsiyet ve mesleki deneyim) açısından da incelenmiştir. Bu araştırmada genel tarama modelinin alt türü olan ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın hedef evrenini Türkiye'deki ortaokullarda görev yapan tüm Fen Bilimleri öğretmenleri oluşturmaktadır. Ulaşılabilir evreni ise Türkiye'nin 39 ilinde görev yapan Fen Bilimleri öğretmenleridir. Araştırmanın örneklemini, 2019-2020 akademik yılında Türkiye'nin farklı bölgelerinde bulunan 39 ilin devlet ortaokullarında görev yapan 202 fen bilimleri öğretmeni oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama araçları olarak "Katılımcı Bilgi Formu", "Yapılandırmacı Öğretme Ortamı Ölçeği", "Öğretmen Motivasyon Ölçeği" ve "Öğretmen Öz-yeterlik Ölçeği" kullanılmıştır. Nicel verilerin analizinde SPSS 22.0 paket programı kullanılmıştır. Fen bilimleri öğretmenlerinin öğretme ortamı algılarına ait verilerin analiz sonuçlarına göre fen bilimleri öğretmenlerinin çoğunlukla yapılandırmacı yaklaşım odaklı bir ortam oluşturdukları belirlenmiştir. Ayrıca, fen bilimleri öğretmenlerinin öğretme ortamı algılarının cinsiyet ve öğretmenlerin deneyimleri açısından da istatistiksel olarak vi farklılaşmadığı tespit edilmiştir. Fen bilimleri öğretmenlerinin bazen seviyesinde öğretmeye yönelik motive oldukları bulunmuştur. Alt boyut puanları açısından inceleme yapıldığında, fen bilimleri öğretmenlerinin öğretmeye ilişkin içsel motivasyonlarının dışsal motivasyona göre daha yüksek olduğu bulunmuştur. Aynı zamanda, fen bilimleri öğretmenlerinin öğretmeye ilişkin motivasyonlarının cinsiyet ve öğretmenlerin deneyim yılı açısından istatistiksel olarak farklılaşmadığı bulunmuştur. Fen bilimleri öğretmenlerinin öz-yeterlik inancı toplam puanın oldukça yeterli düzeyde olduğu ve fen bilimleri öğretmenlerinin öğretim stratejileri ilişkin öz-yeterlik inançlarının, sınıf yönetimine ve öğrenci katılımı özyeterlik inançlarına göre daha yüksek olduğu bulunmuştur. Aynı zamanda, fen bilimleri öğretmenlerinin öz-yeterlik inançlarının cinsiyet ve öğretmenlerin deneyim yılı açısından istatistiksel olarak farklılaşmadığı görülmektedir. Fen bilimleri öğretmenlerinin öğretme ortamı algıları, öğretmeye ilişkin motivasyon ve öz-yeterlik inançları alt boyutları arasındaki ilişkiler incelendiğinde, özellikle öğretme ortamı algılarının öz-yeterlik inançları ile anlamlı olarak ilişkili olduğu ancak öğretme ortamı algıları ile öğretmeye ilişkin motivasyon arasında anlamlı düzeyde ilişkilerin olmadığı tespit edilmiştir. Ayrıca fen bilimleri öğretmenlerinin öğrenci katılımına ilişkin öz-yeterliklerinin öğretmeye ilişkin motivasyonlarıyla anlamlı düzeyde ilişkili olduğu bulunmuştur. Dolayısıyla, öğretmenlerin öz-yeterlik inançları yükseldikçe sınıf içinde oluşturdukları ortam daha çok yapılandırmacı bir ortama yaklaşmaktadır. Aynı zamanda, fen bilimleri öğretmenlerinin öğretmeye ilişkin dış ve iç motivasyonları yükseldikçe öğrenci katılımına ilişkin öz-yeterliklerinin de yükseldiği söylenebilir. Sonuç olarak, fen bilimleri öğretmenlerinin öğretmeye ilişkin motivasyonlarının öz-yeterlik inançları ile ilişkili olduğu ancak öğretme ve öğrenme ortamının öğretme motivasyonu ile anlamlı düzeyde ilişkili olmadığı tespit edilmiştir. Kanonik analize göre, öğretme ortamı algıları değişken setinde kişisel uygunluk ve öğrenci uzlaşması en yüksek varyansı açıklarken, motivasyon ve öz-yeterlik değişken setinde en yüksek varyansı öğrenci katılımı ve öğretim stratejileri açıklamaktadır. Araştırma sonuçlarının öğretmen eğitimine katkısı tartışılmıştır.