Fen bilimleri öğretmenlerinin yerel sosyobilimsel konular hakkındaki karar verme stratejilerinin belirlenmesi

Karar verme sürecinde sezgisel değil mantıksal muhakeme yapan, araştıran, sorgulayan, argüman üreten fen okur yazarı bireylere ihtiyaç vardır. Fen okuryazarı bireylerin yetiştirilmesinde sosyobilimsel konuların (SBK) önemli olduğu belirtilmektedir. Bu nedenle SBK ile yüksek farkındalığa, muhakeme becerisine ve yeterli bilgi düzeyine sahip öğretmenlere ihtiyaç vardır. Bu bağlamda bu çalışmada, fen bilimleri öğretmenlerinin SBK hakkındaki bilgilerini, Nehir Tipi Hidroelektrik Santraller (NT-HES) ile ilgili muhakeme modlarını, karar verme ve argümantasyon düzeylerini belirlemek amaçlanmıştır. Çalışma 2020-2021 eğitim-öğretim yılında Artvin ve Rize illerinde görev yapmakta olan 15 fen bilimleri öğretmeni ile yürütülmüştür. Olgubilim araştırma deseninin benimsendiği çalışmada, veri toplama aracı olarak iki aşamadan oluşan bir mülakat formu kullanılmıştır. Mülakat formunun ilk aşaması öğretmenlerin SBK hakkındaki bilgilerini belirlemeyi amaçlayan sorulardan, ikinci aşaması ise NT-HES ile ilgili açıklamalar ve sorulardan oluşmaktadır. Çalışmada elde edilen nitel verilerin analizinde betimsel ve içerik analizlerinden faydalanılmıştır. Elde edilen bulgulara göre çalışmaya katılan fen bilimleri öğretmenlerinin tamamı bir konunun SBK olabilmesi için toplumsal ve sosyal bağlamı olması gerektiğini, çoğu ise konunun bilimsel içerik taşıması gerektiğini düşünmektedir. NT-HES konusunda olumlu kararlar veren öğretmenler gerekçelerini daha çok ekonomik, olumsuz karar verenler ise ekolojik muhakeme moduna dayandırmışlardır. Bu fikirlere sahip olmalarının en önemli sebebi ise yaşadıkları yerlerdeki değişimi görmelerinden kaynaklanmaktadır. Öğretmenlerin önemli bir kısmının argümantasyon düzeyinin düşük olması onların NT-HES ile ilgili yeterli bilgi ve donanıma sahip olmadıklarını, bilgilerini günlük hayatla bağdaştıramadıklarını ve derinliği olmayan yüzeysel bilgilere başvurarak anlık açıklamalar oluşturduklarını göstermektedir. Buna karşın öğretmenlerin birkaçının verdikleri kararlarını veri, gerekçe, destekleyici ve çürütücü kullanarak açıklamışlardır. Buradan öğretmenlerin bilimsel verilerden yararlanarak ve seçenekler sunarak NT-HES ile ilgili değerlendirmeler yaptıkları ve böylece daha yüksek düzeyde argüman ürettikleri anlaşılmaktadır. Fen bilimleri öğretmenlerinin SBK bilgilerini, farkındalıklarını, muhakeme becerilerini ve argümantasyon düzeylerini artırmak için üniversitelerle işbirliği içerisinde hizmetiçi eğitimler düzenlenmesine ve bu eğitimlerde fen bilgisi dersi öğretim programının amaçlarının ve kazanımlarının SBK bağlamında daha detaylı ele alınması ve ihtiyaç duyulan bilgi ve becerilerin sunulması önerilmektedir.