Fingolimod ve kladribin kullanan multiple skleroztanılı hastalarda depresyon anksiyete ve yaşam kalitesinin karşılaştırılması

AMAÇ: Multple Skleroz (MS), dünya çapında yaklaşık 2 milyon insanı etkileyen, merkezi sinir sisteminin (MSS) kronik, dejeneratif, ilerleyici otoimmün bir hastalığıdır (1). MS ataklar ve remisyonlarla ilerlemesi, genç nüfusu etkilemesi nedeniyle önemli ölçüde psikososyal ve fiziksel özürlülüğe neden olur. İlerleyen fiziksel özürlülükler, bunun sonucunda gelişen emosyonel ve sosyal problemler hastanın yaşam kalitesini olumsuz etkilemektedir (4). MS gidişatında psikiyatrik bozukluklar çok sık olmaktadır. MS'de en sık görülen psikiyatrik bozukluk depresyondur ve anksiyete de sık görülmektedir (5). MS'li hastanın bakımında da yaşam kalitesi çalışmalarının önemi giderek artmaktadır. MS'te eskiden hastalığın sadece görünür etkileri değerlendirilirken, günümüzde hastalığın etkilerinin daha geniş bir perspektifle değerlendirilmesini sağlayan yaşam kalitesini ölçme yaklaşımı ön plandadır (8,9). Biz de bu çalışmamızda MS'li hastalarda sıklıkla gözden kaçan ve tedavisinde gecikme olabilen depresyon, anksiyete, yorgunluk, bilişsel ve cinsel işlev bozukluklarının tanımlanmasını, MS!li hastaların yaşam kalitesini ve Hastalık Modifiye Edici İlaçlar (HMEİ) fıngolımod ve kladribinin MS hastalarında depresyon-anksiyete ve yaşam kalitesi üzerine etkilerinin saptanmasını amaçladık. GEREÇ VE YÖNTEMLER: Katılımcılar Dicle Üniversitesi Nöroloji polikliniğine başvuran 2017 Mcdonald kriterlerine göre kesin MS tanısı alan hastalardan seçilmiştir. Hastalar 18-50 yaş aralığında, en az 3 aydır fingolimod ve kladribin kullanan, son 1 ayda atak geçirmeyen, EDSS puanı 3 ve altında olan, herhangi bir antidepresif ilaç kullanmayan ve hasta onam formunu imzalayan kişilerden seçilmiştir. 40 Fingolimod kullanan MS hastası ve 40 kladribin kullanan MS hastasına Hamilton Depresyon değerlendirme Ölçeği (HADÖ), Hamilton Anksiyete değerlendirme Ölçeği (HADÖ) ve Multıple sclerosis Quality of Life-54 (MSQOL 54) anketleri uygulanmıştır. Hastaların yaşı, cinsiyeti, hastalık süresi, mesleği, EDSS puanları ve Manyetik Rezonans Görüntülemelerinden (MRG) lezyon yerleri yüküne bakılmıştır (periventriküler-kortikal, serebellar, beyin sapı ve medulla spinalis). X BULGULAR: Bu çalışmamızda MS hastalarının normal popülasyona oranla daha yüksek depresyon ve anksiyete oranlarına sahip olduğu bulgusuna ulaşılmıştır. Ayrıca MSQOL-54 anketinden alınan toplam puanlar normal popülasyonun altındadır. Hastaların kullandıkları HMEİ (fingolimod ve Kladribin) depresyon ve anksiyete açısından anlamlı istatiksel fark saptanmamıştır. Yaşam kalitesi açısından değerlendirildiğinde fingolimod kullanan hastaların Bileşik Fiziksel Sağlık (BFS) ana grubunun enerji/yorgunluk alt grubundan alınan puanlar kladribin kullananlardan anlamlı olarak fazla bulunmuştur. Fingolimod kullanan Hastaların Bileşik Mental Sağlık (BMS) ana grubundan aldıkları toplam puan kladribin kullanan hastalardan daha yüksek bulunmuştur. Hastaların kullandıkları ilaçlarla MSQOL-54 bağımsız maddeleri olan Sağlıkta Değişiklik alt grubu ve Cinsel İşlevde Memnuniyet alt grubu puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmamıştır. Hastanın yaşı, hastalık süresi, EDSS puanları ve lezyon yeri yükü ile yaşam kalitesi arasında negatif yönlü ilişki bulunmuştur. Ayrıca Hastaların kullandıkları ilaçlara göre mesleklerinin dağılımları açısından istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmuştur (X2=11,635; p<0,05). Kladribin kullanan hasta grubunda çalışmayan ve memur olan hasta oranının fingolimod kullanan hastalara göre daha yüksek; ev hanımı, işçi ve öğrenci olan hasta oranının fingolimod kullanan hastalara göre daha düşük olduğu saptanmıştır. SONUÇ: Bu çalışmamızda HMEİ olarak kullanılan fingolimod ve kladribin arasında depresyon anksiyete arasında fark bulunmamıştır. Yaşam kalitesi açısından fingolimod kullananların aldığı puanlar daha yüksektir. Bu durum da kladribinin MS hastalarında son birkaç yıldır tedaviye girmesi ve daha çok lezyon yükü olan hastalar tarafından kullanılmasına bağlanmıştır. MS'te yaşam kalitesini sadece ilaç kullanımı değil; yaş, hastalık süresi, EDSS puanı, lezyon yeri tutulumu ve yükü etkilemektedir. Bu konu daha çok çalışmaya ihtiyaç duymaktadır. Anahtar kelimeler: Multıple Skleroz (MS), yaşam kalitesi, depresyon ve anksiyete