Fiyat sıkıştırmasının ekonomik değerlendirilmesi

Serbest piyasanın gelişmesi ile yeni ve farklı ekonomik etkinlikler ortaya çıkmaktadır. Rekabet kuralları da bu piyasalarda faaliyette bulunan teşebbüslerin, piyasaların gelişmesini engellemeden, rakiplerine ve tüketicilere zarar vermeden nasıl adil ve etkin bir şekilde rekabet edeceğini belirleyen kurallardır. Özellikle hâkim konumda olan teşebbüslerin tek taraflı bazı davranışları mevcut rekabeti ortadan kaldırmakta veya rekabetin gelişimini engelleyen rekabet ihlalleri meydana getirmektedir. Bu nedenle Rekabet Hukuku'nda hâkim durumun kötüye kullanılması Avrupa Birliği'nde Avrupa Birliği'nin İşleyişi Hakkında Antlaşma (ABİDA) madde 102 ve Türkiye'de ise 4054 sayılı Rekabet Kanunu madde 6 ile yasaklanmıştır. Fiyata dayalı ve dışlayıcı nitelikteki ihlaller de bu yasağın kapsamına girmektedir. Bu ihlaller, piyasada faaliyet gösteren diğer firmaların kârlılıklarına zarar vermekte veya ilgili pazardan çıkmalarına sebep olmaktadır. Fiyat sıkıştırması da bu ihlallerden biridir. Fiyat sıkıştırması, alt pazardaki fiyatların maliyetlerin altında belirlenmesi, üst pazarda ise üretim için zorunlu olan girdi fiyatının yüksek belirlenmesi ya da her ikisinin aynı anda uygulanması ile ortaya çıkmaktadır. Fiyat sıkıştırması uygulayan hâkim konumdaki teşebbüs, kısa vadede üst ve alt pazar arasındaki fiyatlandırma politikası ile rakiplerinin kârlılıklarını yok etmekte, uzun vadede ise rakiplerin piyasadan dışlanmasını amaçlayan bir uygulamadır. Süreç içerisinde tekel olmak için dışlanmak istenen rakipler, alt pazarda da fiyat sıkıştırması yapan işletmenin müşterisi konumunda olduğu gözlemlenmektedir. Rakibin dışlanması, piyasanın gelişimini, etkin bir rekabetin korunmasını ve süreç sonunda toplumsal refahı olumsuz etkilemektedir. Tez çalışması kapsamında fiyat sıkıştırmasının oluşmasına neden olan ekonomik unsurlar ve yasal çerçeve irdelenerek fiyat sıkıştırmasının neden bir rekabet problemi yarattığı, teşebbüslerin neden fiyat sıkıştırması uyguladıkları, fiyat sıkıştırmasının rasyonelliğinin olup olmadığı, varlığının tespit edilmesinde uygulanan yöntemler ile nasıl müdahale edildiğine dair yöntemler incelenmekte ve diğer ihlaller ile karşılaştırılmaktadır. Son olarak da şikayet konusu fiyat sıkıştırması olan başvurulara ilişkin Avrupa Birliği (AB) ve Türk Rekabet Hukuku'nda alınan kararlar incelenerek, konuya yaklaşımları hakkında ekonomik bir değerlendirme yapılmaktadır.