Firma içi değişkenlerin sistematik riske etkisi (temel beta) ve gelişmiş ülke piyasalarında uygulanması

Finansal piyasalarda risk, sistematik (piyasaya özgü) ve sistematik olmayan (firmaya özgü) risk olarak iki ana kategoriye ayrılmaktadır. Sistematik risk, piyasada genel olarak yaşanan dalgalanmalardan kaynaklanırken, beta katsayısı bu riskin ölçülmesinde temel bir gösterge olarak kullanılmaktadır. Ancak, şirket içi değişkenler ve yönetimsel dinamikler de firmanın dış çevresel faktörlere olan hassasiyetini önemli ölçüde etkileyebilmektedir. Şirketlerin finansal tabloları, sadece mali performansı değil, aynı zamanda yönetim tarzını ve iç dinamikleri yansıttığı için sistematik risk ile finansal göstergeler arasında bir ilişki kurulmasına olanak sağlamaktadır. Çalışmanın temel amacı, şirketlerin finansal performansını belirleyen bu faktörlerin sistematik risk üzerindeki etkisini analiz ederek, finansal göstergeler ile beta katsayısı arasındaki ilişkiyi ortaya koymaktır. Başka bir ifadeyle, firma içi değişkenlerin, firmanın dışında gelişen risklerin düzeyi üzerinde etkisinin olup olmadığı araştırılmak istenmektedir. Firma içi değişkenlerle sistematik risk arasındaki ilişki ilk olarak "temel beta" kavramı çerçevesinde Beaver, Kettler ve Scholes'in 1970 yılında yazdığı makalede ortaya konulmuştur. Bu çalışmada, temel beta hesaplaması, Morgan Stanley Capital International (MSCI) tarafından gelişmiş ülkeler kategorisinde yer alan 18 ülke (Avustralya, Kanada, Danimarka, Fransa, Almanya, Hong Kong, İrlanda, İtalya, Japonya, Hollanda, Yeni Zelanda, Norveç, Singapur, İspanya, İsveç, İsviçre, Birleşik Krallık ve Amerika Birleşik Devletleri) örnekleme dahil edilerek gerçekleştirilmiştir. Örneklem kapsamında, enerji, ham madde ve endüstri sektörlerinde faaliyet gösteren toplam 418 şirketin 2016-2023 yılları arasındaki yıllık finansal verileri kullanılmıştır. Çalışmada bağımlı değişken, sistematik risk göstergesi olan beta katsayısıdır. Bağımsız değişkenler arasında temettü oranı, asit-test oranı, aktif karlılık, faiz ve vergi öncesi kar (FVÖK), toplam varlıklar, toplam borcun varlıklara oranı ve varlık devir hızı yer almaktadır. Panel regresyon analiz yönteminin kullanıldığı araştırmanın sonucunda, aktif devir hızı, hisse başına temettü ve aktif karlılığının sistematik risk katsayısı olan beta üzerinde negatif ve anlamlı bir etkiye sebep olduğu bulunmıştur. Faiz ve vergi öncesi karın, toplam borcun varlıklara oranının ve toplam varlıkların sistematik risk göstergesi beta katsayısı üzerinde pozitif ve anlamlı etkisi bulunmuştur. Ayrıca, araştırmada kullanılan örneklemdeki ülkelere özgü herhangi bir etkinin varlığını test etmek amacıyla kümeleme analizi yöntemi kullanılmıştır. Buna göre örneklemde yer alan şirketler, değişkenler bazında 3 ana kümeye bölünmüştür. Kümelerin kukla değişken olarak eklenmesiyle yapılan regresyon sonuçlarında anlamlı farklılıklar gösteren bağımsız değişkenlerin etkisinin, farklı kümelerde yer alan şirketlere göre değiştiği ortaya çıkmıştır. Anahtar Kelimeler: Beta, risk, sistematik risk, finansal yönetim, finansal performans.