Futbolcularda görülen spor sakatlıklarının bireysel faktörler açısından değerlendirilmesi

Amaç: Günümüzde futbol dünyanın en popüler spor branşıdır. Son dönemde modern futbol daha hızlı ve daha agresif oynanmaktadır. Bu sebeple sakatlanma riskinde de artış görülmektedir. Bu çalışmanın amacı; amatör futbolcularda bireysel faktörlerin sakatlık oluşumuna etkisinin incelenmesidir. Materyal ve Metot: Çalışma Elazığ 1. ve 2. amatör liglerinde oynayan 188 gönüllü futbolcu üzerinde gerçekleştirilmiştir. Çalışmaya katılan futbolcuların yaş ortalamaları 21.2±3.7 yıl, boy uzunluğu ortalamaları 174.4±6.5 cm ve vücut ağırlığı ortalamaları 66.3±7.0 kg olduğu belirlenmiştir. Sporcularla ilgili kişisel bilgiler, branşa ait ve sakatlıkla ilgili bilgileri sorgulayan kişisel bilgi formu ile elde edilmiştir. Futbolcuların kişilik özellikleri beş faktör kişilik özellikleri ölçeği ile tespit edilmiştir. Fiziksel uygunluk özelliklerinden dayanıklılık Cooper testi, anaerobik güç dikey sıçrama testi, sürat ve çeviklik özelliği 10x5m mekik koşu testi ve esneklik özelliği otur-eriş testi ile belirlenmiştir. Verilerin analizinde IBM SPSS 22.0 paket programı kullanılmış ve p<0.05 olan durumlar istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. Kategorik değişkenler özetlenirken n(%), sürekli değişkenler ile ilgili tanımlayıcı istatistikler özetlenirken ise ortalama ± standart sapma (SS), medyan, minimum (min) ve maksimum (maks) değer sunulmuştur. Kategorik değişkenlerin analizinde ki-kare kesti kullanılmıştır. Normal dağılıma sahip sürekli değişkenlerde bağımsız iki grupta karşılaştırmalar yapılırken bağımsız gruplarda t-testi, değişkenin normal dağılım göstermediği durumlarda ise Mann-Whitney U testi kullanılmıştır. Sakatlanmayı etkileyen risk farktörlerinin çoklu etkileşimini araştırmak adına lojistik regresyon analizi yapılmıştır. Tekil analiz (t test, kikare testi, vb.) sonundaki karşılaştırmalarda p<0.25 olan değişkenler regresyon denklemine alınmıştır. Çoklu lojistik modelde değişkenlerin modele katılmasını veya çıkartılmasını belirlemek adına değişken seçimi yöntemlerinden olan Forward LR (likelihood Ratio) metodu kullanılmıştır. Değişkenlere ait riskleri sunarken Odds Ratio (OR) ve % 95'lik güven aralıkları verilmiştir. Bulgular: Futbolcularda sezonda sakatlık oluşumunu etkileyen faktörler değerlendirildiğinde; mevki, haftalık antrenman saati, ısınma süresi, soğuma egzersizi, dengeli beslenme, spor sakatlıkları bilgi düzeyi, vücut ağırlığı, boy uzunluğu, vücut kitle indeksi, kişilik özellikleri, sürat ve çeviklik değişkenlerinin sakatlık gelişimi için risk oluşturmadığı görülmüştür. Futbol oynama süresi (p=0.044), müsabakalarda ortalama görev alma süresi (p=0.006), ısıtıcı krem kullanma (p<0.05), sporcunun yaşı (p=0.007), aerobik kapasite (p=0.040), anaerobik güç (p<0.001) ve esneklik (p=0.001) değişkenlerinin ise sakatlık gelişimi için risk faktörü olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Sonuç: Bu çalışma sonucunda, sporcuların daha çok müsabaka esnasında sakatlanmaya maruz kaldığı ve en yüksek sakatlanma oranının alt ekstremitelerde görüldüğü belirlenmiştir. Amatör futbolcularda sakatlanmada en önemli risk faktörü sakatlık öyküsüne sahip olmaktır. Benzer şekilde ısıtıcı krem kullanımının da sakatlık için risk faktörü olduğu sonucuna varılmıştır. Anaerobik güç ve esneklik değişkenlerinin sakatlanma riskini azaltan koruyucu faktörler olduğu tespit edilmiştir.