Futbolda sirkadiyen ritmin denge ve pas verme performansına etkisinin değerlendirilmesi

Amaç: Sirkadiyen ritimle ilişkili olarak insan vücudunda oluşan fizyolojik değişimlerin spor branşlarındaki bazı performans ölçümlerini etkilediği çeşitli çalışmalarda gösterilmiştir. Bu çalışmada futbolda sirkadiyen ritmin, sporcuların dinamik denge düzeyleri ve pas verme performansları üzerine etkisinin araştırılması amaçlanmıştır. Yöntem: Bodrum Belediyesi Bodrumspor Kulübü'nde oynayan, en az 5 yıllık deneyimi olan, 18-20 yaş arası, Türkiye Futbol Federasyonu'nun zorunlu sağlık kontrolünden geçmiş 32 sporcusu gönüllü olarak çalışmaya dahil edildi. Sporcuların antropometrik ölçümleri yapıldı. Öğleden önce saat 10.00 ve öğleden sonra 16.00'da vücut sıcaklıkları ölçüldükten sonra Y denge testi ve Loughborough pas isabeti testi uygulandı; pas süreleri kaydedildi. Sonuçların analizinde SPSS18 programı kullanıldı. Değişkenlerin normal dağılıma uygunluğu Shapiro-Wilk Testi ile incelendi. Normal dağılıma uyan değişkenler için Eşleştirilmiş t-Testi, uymayan değişkenler için Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi uygulandı. Değişkenler arası ilişkilerin incelenmesinde normal dağılıma uygun olan değişkenler için Pearson Korelasyon Testi, uygun olmayanlar için Spearman Korelasyon Testi kullanıldı. Sonuçlarda p<0.05 değerler anlamlı kabul edildi. Sonuçlar: Vücut sıcaklığının öğleden sonra, öğleden önceye göre belirgin arttığı görüldü (p<0.0001). Öğleden önce, öğleden sonraya göre pas isabeti arttı ve pas süresi kısaldı (her iki değişken için de p<0.0001). Dengenin öğleden sonra değişim göstermediği saptandı (dominant ayak için p=0.65, nondominant ayak için p=0.29). Denge ile pas performansı ölçümleri arasında anlamlı bir ilişki saptanmadı. Vücut sıcaklığı ile denge ölçümleri arasında düşük düzeyde pozitif korelasyon saptandı (dominant ayak için p=0.044, r=0.359; nondominant ayak için p=0.032, r=0.381). Tartışma: Sirkadiyen ritimin bir göstergesi olan vücut sıcaklığının öğleden sonra öğleden önceye göre arttığı; vücut sıcaklık artışı ve denge arasında düşük düzeyde pozitif korelasyon olduğu tespit edildi. Dengede öğleden sonra artış saptanmadı ancak dengenin vücut sıcaklığıyla ilişkisi irdelendiğinde, vücut sıcaklığı artışı kalp hızını destekleyici etki gösterebilir; aynı zamanda öğleden sonra sempatik sinir sistemi aktivitesi artışı kaslara daha fazla kan ve oksijen sunumunu sağlayabilir. Ancak öğleden sonra saptamış olduğumuz vücut sıcaklığı artışı ve vücut sıcaklığının denge ile düşük düzeyde pozitif korelasyon ilişkisine rağmen denge ölçümlerinde belirgin bir fark saptanmamıştır. Bu sonuç denge üzerine etkili diğer faktörlerin varlığıyla ilişkilendirilmiştir. Öğleden önceki ölçümlerde pas performansının yüksek saptanmasının sporcuların erken saatlerde dikkat ve algılarının daha yüksek olmasıyla ilişkili olduğu düşünülmüştür. Sonuçlarımız sabah saatlerindeki egzersizlerde pas performansının artacağını destekler ancak vücut sıcaklığı erken saatlerde düşük olduğu için denge performansı en iyi düzeyde değildir. Sabah egzersizlerinde antrenman yüklenme yöntemleri ile dengeyi artırmaya yönelik genel aktif ısınma egzersizleri önerilebilir. Anahtar kelimeler: Sirkadiyen ritim; dinamik denge; Loughborough pas testi