Fuzuli, Baki, Nef`i ve Nedim Divanlarında iç mekan

Adından da anlaşıldığı gibi tezimizin konusunu dört büyük Dîvan şairinin divanlarındaki iç mekân unsurları teşkil etmektedir. İç mekân denilince, "genel olarak insanların ferdî,ailevi ve sosyal yaşantılarının önemli bir kısmını sürdürdükleri, içerisinde barındıkları ve birtakım ihtiyaçlarını giderdikleri, her tarafı kapalı, ancak dış mekânla ilişkisi kapı, pencere ve baca gibi kısımlarla sağlanan, çoğunlukla insan eliyle yapılmış bina " anlaşılmaktadır. Bu anlamda iç mekân kavramı içerisine ev (beyt,hane,külbe ) dergâh (tekke), mâbed (kabe, cami, deyr, bütgede, ateşhane), meyhane hârâbat, humhane ), saray, kasr (kâşane, sahilhane, yalı), konak, medrese (mektep), hammam, darüşşifa, imaret, kütüphane, dükkân, kârhâne, değirmen, otağ (çetr) gibi yapılar girmektedir. Bunların hemen hepsi de söz konusu divanlarda değişik şekillerde geçmektedir. Bunlardan bir kısmı, iç mekân anlamının dışında,Dîvan şiiri geleneğinde kazandığı soyut anlamda kullanılmıştır. Bundan da teşbih, istiare, teşhis, telmih, mecaz ve mübalağa gibi söz sanatlarının rolü büyük olmuştur. Fuzûli, iç mekân olarak ev, dergâh, meyhane ve mâbed ile ilgili unsurlara sıkça yer vermiş; saray, kasr, konak gibi unsurlara gerçek anlamda hemen hiç temas etmemiştir. Bunda Fuzûlî'nin Dünya görüşünün, aşk anlayışının, yaşadığı sosyal ve doğal çevrenin etkisi büyüktür. Baki ise ev, saray, kasr, mâbed ve meyhane gibi yapılara fazla yer vermiştir. Bu da onun yaşadığı sosyal hayatla doğru orantılıdır. Nefî de iç mekân unsurlarını kullanım sayısı itibariyle Bâki'den pek farklı değildir. Ancak Nef Tde mübalağa, teşbih, teşhis ve mecaz sanattan, bu unsurların mahiyetini değiştirmektedir. Nedîm ise kasr, saray, ev, dergâh ve meclis gibi unsurları daha sık ve diğer şairlere göre daha somut anlamda kullanılmıştır. Bunda da özellikle Nedim'in yaşadığı sosyal ve doğal çevre ile birlikte mizacının fonksiyonu büyük olmuştur. Fuzûlî Dîvanı'nda toplam 218, Bakîde 203, Nef Tde 231, Nedim'de 379 adet iç mekân unsuru kullanılmıştır. Her ne kadar çoğu klişe ise de bu kullanımlar, şairlerin yaşadıkları devirlerle ilgili çok yönlü bilgiler edinmemizi sağlamaktadır. Bu kullanımlara bakıldığında, iç mekân unsurlarında Fuzûli'den Nedim'e doğru bir artma ve bununla birlikte bir somutlaşma, bir maddileşme görülmektedir.