Geç Antikçağ Küçük Buzul Çağı'nın (MS 535-700) Gök-Türk Kağanlığı üzerindeki etkisi

Tarih boyunca iklim değişiklikleri ve iklim krizleri insan topluluklarını etkilemiştir. Volkan patlamalarının sebep olduğu ani iklim krizleriyle başladığı kabul edilen Geç Antikçağ Küçük Buz Çağı, altıncı ve yedinci yüzyıllarda dünyanın çeşitli bölgelerinde yaşanmış pek çok siyasi ve sosyal krizin arkasındaki sebep olarak görülen bir küresel soğuma dönemidir. İç Asya bozkırlarının, özellikle Moğolistan platosunun coğrafi kırılganlığı, bu bölgede kurulan konar-göçer devletlerin hayvancılığa dayalı ekonomileri ve federatif yapıları göz önüne alındığında, iklim krizlerinin konar-göçer topluluklar üzerinde olumsuz etkilere yol açtığı anlaşılmaktadır. Çin kaynaklarında geçen ifadelerin de doğruladığı iklim krizleri, Gök-Türk Kağanlığı'nın siyasi tarihinde önemli etkilere sebep olmuştur. Gerçekleştiği saptanan dört ayrı (536-545, 581-583, 627-630, 679-685) krizden ilkinin Rouran Kağanlığı'nın yıkılıp Gök-Türk Kağanlığı'nın yıkılmasında, ikincisinin Gök-Türk İç Savaşı'nın çıkmasında, üçüncüsünün Doğu Gök-Türk Kağanlığı'nın yıkılışında ve dördüncüsünün Gök-Türk Kağanlığı'nın Kutluk öncülüğünde yeniden kurulmasında etkili oldukları anlaşılmaktadır.