Geç Roma-Erken Bizans Dönemi Anadolu'da cam tipolojisi

Bizans Dönemi'nin öncüsü olan Roma İmparatorluk Dönemi camları, Roma İmparatorluğu'nun geleneksel formunu taşımaktadır. Serbest üfleme tekniğinin keşfedilmesiyle cam, günlük hayatta kolay ulaşılabilen bir malzeme olmuştur ve cam kap formlarında çeşitlilik artmıştır. Bu dönemde kadehler, kandiller ve koku şişeleri (unguentarium) çok sık görülen cam kap formlarıdır. Geç Roma İmparatorluk Dönemi'nin cam fiyatları ve üretim merkezleri üzerine bilgi veren İmparatorluğun çeşitli yerlerinde bulunan ve en önemli arkeolojik veri olan Diocletian Fiyat Listesi camın dönem içindeki yeri ve kullanımı hakkında ışık tutmaktadır. Anadolu'da bugüne kadar yapılan kazılarda ve araştırmalarda Geç Roma İmparatorluk ve Erken Bizans Dönemlerinde ele geçen cam eserler, üretim artıkları ve cam fırın kalıntıları (7 kentte) göz önüne alındığında toplam 23 kentte cam üretimi olduğu görülmektedir. Cam üretimine ilişkin veriler, in situ fırın kalıntısı bulunan ve cam üretim izleri bulunan yerleşimler olmak üzere 2 başlık altında toplanmıştır Çalışmamızda, ele geçen ve yayınlarda belirtilen 11 cam kap formu, Geç Roma İmparatorluk ve Erken Bizans Dönemleri olarak incelenmiştir. Geç Roma İmparatorluk Dönemi'nde çeşitliliğin ve formların sayıca fazla ele geçtiği görülmüştür. Erken Bizans Döneminde ise daha çok kandiller ele geçmiştir. Buluntular çoğunlukla Ege ve Akdeniz Bölgelerinden ele geçmiştir. M.S. 4. yüzyıldan itibaren Hristiyanlığın yayılması ile birlikte günlük kullanım kaplarının kullanımı azalmış, iç mekan, konutlar ve dinsel yapılarda kandillerin kullanımı yaygınlaşmıştır. Anadolu'da incelenen cam kap formlarından tabak ve kaselerde birkaç bezemeli ithal örnek ele geçmiştir. Geç Roma İmparatorluk ve Erken Bizans Dönemlerinde ele geçen kadeh ve kandil cam kap formlarında yerel bir üretim söz konusudur. Anadolu'da kazılarda ele geçen ve yayınlarda belirtilen cam kap buluntularının M.S. 4-6. yüzyıllarda yoğun olarak ele geçtiği ancak; M.S.7. yüzyılda azaldığı görülmektedir. Arap saldırıları, ekonomik buhran, salgın hastalıklar üretimin ve ticaretin gelişmesini engellemiştir.