Geleneksel yapılardaki sürdürülebilir mimarlık uygulamalarının günümüz konutlarına adapte edilmesi: Diyarbakır örneği

Geleneksel konutlar, tasarım aşamasından inşaat ve kullanım sürecine kadar iklim, topoğrafya ve yerel malzemeler dikkate alınarak inşa edilmiş yapılardır. Bu özellikleriyle geleneksel yapıların sürdürülebilirlik kriterlerini karşıladığı görülmektedir. Ancak, nüfus artışı ve teknolojik gelişmelerle birlikte geleneksel yapılardaki pasif iklimlendirme ve sürdürülebilir tasarım stratejileri zamanla yerini enerjiye bağımlı mekanik sistemlere bırakmaya başlamıştır. Mekanik iklimlendirme sistemlerinin yaygınlaşması ise çevresel sorunların artmasına neden olmuştur. Bu bağlamda, geçmişten günümüze geleneksel mimarideki sürdürülebilir uygulamaların incelenmesi ve yeni yapı tasarımlarında bu uygulamalardan yararlanılması çalışmanın temel konusunu oluşturmaktadır. Çalışmada, iklimle uyumlu geleneksel mimari yapılar sürdürülebilirlik çerçevesinde ele alınmıştır. Geleneksel yapılarda kullanılan pasif tasarım stratejileri ve sürdürülebilir uygulamalar araştırılmış, bu uygulamaların yapılar üzerindeki etkileri değerlendirilmiştir. Çalışmanın temel amacı, Diyarbakır'da tespit edilen sürdürülebilir kriterler doğrultusunda bir model önerisi geliştirmektir. Önerilen modelin yalnızca Diyarbakır için değil, benzer iklim özelliklerine sahip coğrafyalarda da uygulanabilir olması hedeflenmiştir. İlk aşamada literatür taraması yapılarak geleneksel mimari ile sürdürülebilirlik kavramı ele alınmıştır. Ardından, geleneksel yapılarda kullanılan sürdürülebilir uygulamalar analiz edilmiştir. Analizlerin ardından Diyarbakır ili Sur ilçesi çalışma alanı olarak seçilmiştir. Bu bölgede hem geleneksel yapılar hem de modern iki katlı konut örnekleri incelenerek karşılaştırmalı değerlendirme yapılmıştır. Sur ilçesindeki geleneksel yapılarda tespit edilen uygulamaların büyük ölçüde serinletmeye yönelik olduğu görülmüştür. Modern iki katlı konutlarda ise bu geleneksel çözümlerin yeterince dikkate alınmadığı, bunun yerine mekanik iklimlendirme sistemlerine ağırlık verildiği saptanmıştır. Geleneksel ve modern konutların karşılaştırılması sonucunda, geleneksel sürdürülebilir uygulamaların günümüz yaşam standartlarına uyarlanarak modern yapılara adapte edilmesi gerektiği ortaya çıkmıştır. Çalışmada, geleneksel konutlar ile modern iki katlı konutların karşılaştırmalı analizi sonucunda sürdürülebilirlik ilkeleri doğrultusunda bir model öneri tasarımı geliştirilmiştir. Bu öneri, hem yerel mimari mirasın korunmasına katkı sağlamakta hem de çağdaş konutlarda sürdürülebilirlik ilkelerini merkeze alan bir tasarım olmaktadır.