Gelir vergisi tarifelerinin ekonomik etki analizi: Türkiye için bir sosyal hesaplar matrisi modellemesi

Türkiye'de gelir vergisi tarifesinin mükelleflerin en zaruri geçim koşulları için gereken gelir düzeylerinde bile yüksek oranlara sahip olması, başta gelir eşitsizliği ve vergi adaleti olmak üzere çok önemli toplumsal sorunlara neden olmaktadır. Bu sorunları çözmek için gereken politika adımlarının atılamadığı görülmüştür. Ayrıca, toplam vergi gelirleri içinde %22 gibi düşük bir paya sahip olan, resmi raporlara da yansıyan dar bir mükellef tabanı üzerinde yoğunlaşan Türk gelir vergisi sistemi, Onuncu Kalkınma Planı Vergi Özel İhtisas Komisyonu Raporunda da bahsedildiği üzere beklenilen verim düzeyinde değildir. Söz konusu sorunların çözümüne bir katkı olması bakımından bu çalışmada 2012 yılı temel alınarak gelir vergisi sistemi incelenmiş, beyan ve gelir türlerine göre matrah ve vergi tutarları, biri daha ılımlı artan oranlı tarife diğeri ise düz oranlı tarife olmak üzere önerilen iki senaryoya göre hesaplama yapmaya uygun olacak şekilde sıklık dağılımları tahmin edilerek modellenmiştir. Her iki öneri mükellefler lehine daha az vergi ödemeyi gerektirdiğinden kullanılabilir gelirde ortaya çıkan farklar hesaplanarak makro ekonomik açıdan Sosyal Hesaplar Matrisi (SHM) tekniği ile analiz edilmiştir. Çalışmada kullanılan SHM, 2012 yılı Girdi-Çıktı Tabloları ve Kurumsal Sektör Hesapları verileri esas alınarak gelir vergisi analizine uygun olabilecek bir tasarımla oluşturulmuştur. Daha sonra önerilen iki senaryodaki kullanılabilir gelir farklarının ekonomik etkileri dikkate alınarak her bir senaryo için ayrı birer SHM inşa edilmiştir. Bunu takiben elde edilen üç SHM üzerinden çarpan ve gelir etkisi analizleri yapılarak senaryoların uygulanabilirliği ile ortaya çıkan kamu finansman açığı sorgulanmıştır. Neticede, senaryolardan herhangi birinin uygulanması halinde, Kalkınma Planlarındaki vergi adaletinin güçlendirilmesi, vergi tabanının genişletilmesi ve vergi hasılatının artırılması hedeflerine daha uygun bir gelir vergisi sistemi oluşabileceği, bu yapıların ek bazı önlemlerle kamu finansman dengesini önemli ölçüde etkilemeyeceği sonucuna varılmış, iyi tasarlanmış bir servet vergisiyle birlikte uygulanabilecek sabit oranlı tarifenin makro ekonomik açıdan daha isabetli olacağı önerilmiştir. Anahtar Kelimeler: Gelir Vergisi Tarifesi, Artan Oranlı Tarife, Düz Oranlı Tarife, Sosyal Hesaplar Matrisi, Ekonomik Etki Analizi, Çarpan Analizi