Gelişmekte olan ülkelerde nüfus yapısının ekonomik büyüme üzerindeki etkisi: Ekonometrik bir inceleme

Demografik yapı, ekonomik büyümenin hem temel belirleyicisi hem de sonucu olarak ekonometri ve kalkınma ekonomisi literatüründe giderek daha fazla önem kazanmaktadır. Gelişmekte olan ülkelerde nüfusun yaş yapısı, yaşam beklentisi ve bağımlılık oranlarındaki dönüşümler, üretim, tüketim ve yatırım kararları üzerinde doğrudan etkiler yaratmakta; bu durum ekonomik yapıların yapısal özelliklerini ve işleyişini etkileyerek uzun vadeli sürdürülebilir kalkınma süreçlerini doğrudan etkilemektedir. Özellikle nüfusun yaşlanması, doğurganlık oranlarındaki düşüş ve doğumda beklenen yaşam süresindeki artış gibi demografik değişimler, ekonomik yapıları hem etkileyip hem de onlardan etkilenerek gelişmekte olup, büyümenin dinamiklerini önemli ölçüde değiştirebilmektedir. Bu süreç, ekonomik büyümenin mekanizmalarını sadece biçimlendirmekle kalmayıp, aynı zamanda temel dinamiklerinde köklü dönüşümlere yol açmaktadır. Bu bağlamda, demografik faktörlerin ekonomik büyümeye olan etkilerinin derinlemesine ve doğru biçimde analiz edilmesi, sürdürülebilir kalkınma politikalarının oluşturulması ve uygulanması açısından önem arz etmektedir. Bu çalışma, 1995-2023 dönemine ait veriler ışığında, 19 gelişmekte olan ülkenin ekonomik ve demografik göstergeleri temelinde demografik yapının ekonomik büyüme üzerindeki etkilerini ekonometrik yöntemlerle kapsamlı bir şekilde incelemeyi hedeflemektedir. Bağımlı değişken olarak kişi başına düşen Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GSYİH) büyüme oranı seçilmiş, bağımsız değişkenler arasında toplam nüfus, 15-64 yaş arası nüfus, 65 yaş ve üzeri nüfus, doğumda beklenen yaşam süresi, yaşlı ve genç bağımlılık oranları, ticaretin GSYİH'deki payı, enflasyon oranı ve finansal olmayan varlıklara yapılan net yatırımlar yer almıştır. Bu geniş kapsamlı değişken seti, nüfusun niceliksel ve niteliksel özelliklerinin ekonomik büyümeye olan etkilerini çok boyutlu olarak ortaya koymaktadır. Analizlerde panel veri yöntemleri kullanılmış, özellikle dinamik panel veri analiz tekniklerinden Sistem Genelleştirilmiş Momentler Metodu (Sistem GMM) ile modeller kurulmuştur. Elde edilen sonuçlara göre, 65 yaş ve üzeri nüfus oranı, yaşlı bağımlılık oranı ve doğumda beklenen yaşam süresi model kapsamında istatistiksel olarak anlamlı bir etki göstermemiştir. Buna karşın toplam nüfus değişkeninin büyüme üzerinde negatif ve anlamlı bir etkisi olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak, nüfusun yaş yapısına yönelik stratejik planlamaların yapılması, sağlık ve eğitim yatırımlarının artırılması ile üretken nüfusun potansiyelini en üst düzeye çıkaracak politikaların tasarlanması, gelişmekte olan ülkelerin sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşmasında merkezi bir rol oynayacaktır.