Gestasyonel diyabetlilerde TÜBER ve DASH diyetinin kan parametrelerine etkisi

Uluslararası Diyabet Federasyonu (International Diabetes Federation, IDF) Diyabet Atlas'ı verilerine göre Orta Doğu'da ortalama her 5 gebeden 1'inde, Avrupa'da ise 8 gebeden 1'inde Gestasyonel Diabetes Mellitus (GDM) vardır. GDM yalnızca gebelik döneminde görülen insülin direncidir. GDM'de tedavinin ilk basamağı yaşam tarzı değişikliğidir. Tıbbi beslenme tedavisi (TBT) ve fiziksel aktiviteyi de içeren yaşam tarzı değişikliği ile GDM'lilerin %70-85'i tedavi edilmektedir. Yaşam tarzı değişikliği ile sağlıklı gebelerle benzer şekilde vücut ağırlığı artışı, GDM'liler için kan şekeri hedeflerine ulaşılması, kan basıncının (KB) hedef aralıkta olması sağlanarak, anne ve bebek, oluşabilecek komplikasyonlardan korunur. GDM'lilere özel bir beslenme modeli yoktur. GDM'lilerde de sağlıklı gebelerle benzer bir beslenme planı oluşturulabilir. Hipertansiyonu Durdurmada Diyet Yaklaşımları (Dietary Approach to Stop Hypertension, DASH), dünyada en sağlıklı olduğu kabul edilen bir diyet modelidir ve diyabetlilere de uygulanabilir. Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER), Türk toplumu için oluşturulmuş sağlıklı beslenme önerilerini içeren bir rehberdir. TÜBER'de gebelik dönemi için sağlıklı beslenme önerileri bulunur. Bu çalışma; GDM'lilerde tedavinin ilk basamağı olan TBT için TÜBER ve DASH diyetlerinin GDM'lilerde vücut ağırlığı, kan şekeri, biyokimyasal parametreler ve kan basıncına etkilerini değerlendirmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Randomize kontrollü, tek kör çalışma oral glikoz tolerans testi (OGTT) ile tanı almış 24-28.haftadaki 38 GDM'li ile yürütülmüştür. Katılımcılara çalışmaya dahil edilmeden önce rastgele basit randomizasyon uygulanmıştır. Araştırmanın başlangıcında katılımcıların sosyodemografik özellikleri, beslenme alışkanlıkları, vücut ağırlığı ve besin tüketim kaydını içeren anket formu yüz yüze uygulanmıştır. İlk görüşmede önce katılımcılar randomize olarak TÜBER (n=20) veya DASH diyeti (n=18) olarak iki gruba ayrılmış, kan basınçları ölçülmüş, biyokimyasal parametreleri dosyalarından kayıt altına alınmış, dahil oldukları diyet grubuna göre kişiye özel TBT verilmiş ve 4 hafta boyunca gebeler takip edilmişlerdir. Çalışmanın başlangıcında ve 4.haftanın sonunda, serumda insülin, Hemoglobin A1c (HbA1c), trigliserit (TG), total kolesterol (TK), düşük yoğunluklu lipoprotein kolesterol (LDL-K), yüksek yoğunluklu lipoprotein kolesterol (HDL-K), demir (Fe), ferritin, demir bağlama kapasitesi, D vitamini, folik asit, hemoglobin (Hb) ve hematokrit (HCT) değerleri hasta dosyasından alınmıştır. Katılımcılardan sabah açlık, 1.saat tokluk, öğlen, akşam ve gece öğün öncesi kan şekeri ve 1.saat tokluk kan şekeri (TKŞ) olmak üzere kan şekerlerini günde 8 kere ölçmeleri ve kayıt altına almaları istenmiştir. Kan basınçları her görüşmede ölçülmüş ve görüşmeden bir gün önceki besin tüketim kayıtları alınarak incelenmiştir. Beslenme müdahaleleri sırasında gebelik öncesi beden kütle indeksi (BKİ) değerlerine göre her iki grupta da Ulusal Tıp Akademisi (Institute of Medicine, IOM)'nin gebelikte vücut ağırlığı artış hedefleri ile benzer vücut ağırlığı artışı gözlenmiş, her iki grupta grup içi artış anlamlı bulunmuş (p<0,001), gruplar arası değişim farkı anlamlı bulunamamıştır (p>0,05). Kan şekeri izlemlerinin çoğunda ve kan basıncı değerlerinde her iki grupta da ölçümlerin grup içinde anlamlı düşüş saptanmıştır (p<0,05); ancak DASH ve TÜBER diyet gruplarında başlangıç ve dördüncü haftanın değişimleri arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar saptanmamıştır (p>0,05). Sonuçlarımız, DASH ve TÜBER beslenme modellerinin her ikisininde GDM'li gebelerde glisemik kontrolü ve kan basıncının hedef aralıklarda sürdürülmesini sağladığı ve gebelikte önerilen ağırlık artışıyla uyumlu uygulanabilir modeller olduğunu göstermektedir. DASH diyeti gibi TÜBER diyetininde sağlıklı bir beslenme modeli olduğu, GDM'lilerde olduğu gibi farklı gruplarda da karşılaştırmalı, uzun süreli ve geniş örneklemli çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır.