Globalleşmenin ekonomik boyutu üzerine üç deneme

Globalleşme, tüm dünyada etkili olan, kapsamlı ve çok boyutlu bir olgudur. Farklı yönleriyle geniş bir tartışma alanı oluşturan bu kavram, özellikle ekonomik boyutuyla öne çıkmaktadır. Bu tez çalışmasında, globalleşmenin ekonomik yönü ele alınmakta ve bu çerçevede belirleyici unsurlar üzerine üç bağımsız deneme gerçekleştirilmiştir. Her bir deneme, globalleşmenin farklı ekonomik etkilerine odaklanmaktadır. Birinci denemede, globalleşme ile kamu harcamaları ve kamu gelirleri arasındaki ilişki incelenmiştir. Bu kapsamda, dengesiz panel veri seti kullanılarak farklı kamu harcama türleri ile globalleşme arasındaki ilişki, "etkinlik" ve "telafi" hipotezleri bağlamında analiz edilmiştir. Çalışma, gelişmekte olan ekonomiler örnekleminde, hiper-globalleşme dönemi olarak nitelendirilen 1989 sonrası dönemi kapsamaktadır. En geniş haliyle 1990–2019 yılları arasındaki veriler kullanılmıştır. Yapılan analizler sonucunda, büyük ölçüde istatistiksel olarak anlamlı pozitif katsayılar elde edilmiş ve bu doğrultuda ağırlıklı olarak telafi hipotezinin geçerli olduğu sonucuna ulaşılmıştır. İkinci denemede, globalleşme ile turizm gelirleri ve harcamaları arasındaki ilişki ele alınmıştır. Bu bölümde; genel globalleşme, ekonomik globalleşme, ticari globalleşme, finansal globalleşme, sosyal globalleşme, kişilerarası globalleşme, bilgisel globalleşme, kültürel globalleşme ve politik globalleşme değişkenleri ile Türkiye'ye gelen turist sayısı arasındaki uzun dönem ilişkisi, ARDL (Autoregressive Distributed Lag) yöntemi ile 1995–2021 dönemi için analiz edilmiştir. Elde edilen ampirik bulgulara göre; genel globalleşme, ekonomik globalleşme ve politik globalleşme türleri açısından istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler tespit edilmiştir. Üçüncü denemede ise globalleşmenin işsizlik üzerindeki etkisinin hem yönü hem de şiddetinin, işsizlik düzeyi (kantil), globalleşmenin boyutu ve ülkenin gelişmişlik seviyesiyle birlikte önemli ölçüde değiştiğini göstermektedir. Genel olarak, globalleşme değişkenleri (GLOB, EKGLB, TİCGLB) tek başlarına ele alındığında işsizlik üzerinde azaltıcı ve anlamlı etkiler ortaya koymuş; bu durum Ricardo'nun Karşılaştırmalı Üstünlükler teorisini destekler niteliktedir. Öte yandan, söz konusu değişkenlerin ekonomik gelişmişlik düzeyiyle olan etkileşimlerini temsil eden çarpım değişkenleri (GLOBGEL, EKGLBGEL, TİCGLBGEL), çoğu kantilde işsizliği artırıcı ve anlamlı etkiler sergilemiş ve bu bulgular da Heckscher-Ohlin teoremi çerçevesinde değerlendirilmiştir.