Health expenditures
121 theses under this subject heading
G-20 ülkelerinde sağlık harcamaları ile ekonomik büyüme arasındaki ilişkinin analizi
Bu çalışmada G-20 ülkelerinden Türkiye'nin de dahil olduğu 8 ülkenin ( Kanada, Almanya, İtalya, Japonya, Kore Cumhuriyeti, Türkiye, İngiltere ve Amerika Birleşik Devletleri ) 1982-2017 yıllarındaki verileri kullanılarak sağlık harcamaları ile ekonomik büyüme arasındaki ilişki panel verileri kullanılarak ekonometrik olarak analiz edilmiştir. 1980-2017 yılları arasında kişi başına kamu sağlık harcamaları, kişi başına özel sektör sağlık harcamaları ve ekonomik büyümeyi temsil eden kişi başına gayri safi yurt içi hasıla değişkenlerine ilişkin panel veri analizi kullanılmış, STATA kodları kullanılarak STATA 13 paket programıyla analiz edilmiştir. Analizde öncelikle değişkenliklerin durağanlıkları panel birim kök testleri ile sınanmış ve tüm değişkenlerin 1. farklarında durağan olduğu görülmüştür. Çalışmanın devamında değişkenlerin aralarındaki nedensellik ilişkisi PANEL granger nedensellik testi ile analiz edilmiş ve analiz sonucunda ekonomik büyümeden hem kamu sağlık hem özel sağlık harcamasında çift yönlü nedensellik ilişkisi olduğu kamu sağlık harcamasından özel sağlık harcamasına tek yönlü nedensellik ilişkisi olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Panel Birim Kök Testleri iki kısımda incelenmiştir. Birinci kısımda, Im, Peseran, Shin (2003) ve Fisher odaklı (ADF ve PP testleri gibi), bireysel birim kök testleri, ikinci kısımda ise, Levin, Lin, Chu (2002); Breitung (2000) ve Hadri (2000) birim kök testleri kullanılmıştır. Çalışmada ayrıca incelenen dönemde kamu ve özel sektör sağlık harcamalarının ekonomik büyüme üzerindeki etkileri varyans ayrıştırması ve etki tepki analiz yöntemleri ile ortaya konulmuştur.
Salgın dönemi sağlık harcamaları etkinliğinin dalga ve faz bağımlı analizi: Seçilmiş OECD ülkeleri üzerine uygulama
Bu çalışma, pandemi döneminde halk sağlığı sistemi ve politikasını değerlendirmek ve iyileştirmek amacıyla sağlık harcamalarının etkinliğini ölçmeye odaklanmaktadır. Çalışmada, sağlık harcamalarının etkinliğini incelemek için dolaylı bir ölçüm yöntemi kullanılarak günlük vaka sayıları üzerinden iki aşamalı analiz yapılmıştır. Bu yöntemde, vaka sayıları sağlık harcamalarının bir göstergesi olarak önerilmiştir. Test edilebilen hipotezler, sağlık harcamalarının günlük vaka sayısının durağan olduğu durumlarda etkin olduğunu, vaka sayısının durağan olmadığı durumlarda ise etkin olmadığını öne sürmektedir. Veri analizinde, her bir ülkenin günlük vaka sayıları incelenmiş ve doğrusal olmayan periyodik harekete sahip olduğu gözlenmiştir. Bu nedenle, uzun dönemli periyodik hareketin tahmin edilebilmesi için doğrusal olmayan kümülatif (ayrık) Fourier fonksiyonu önerilmiştir. Önceki çalışmalarda bu yöntemin aşırı tahmin etme sorunu ad-hoc varsayımı altında ele alınırken, bu çalışmada literatürdeki varsayım yerine bir kısıt geliştirilerek optimal frekans (n) seçim kriterine matematiksel bir çözüm önerilmiştir. İkinci aşamada dalga ve fazlara göre etkinliğin ölçülebilmesi için günlük vaka sayısının trendi olan vaka sayısının yayılma katsayısına (R) göre birinci ve ikinci derece türevleri alınarak hızın değişim noktaları (inflection point) tespit edilerek dalga ve faz aralıkları belirlenmiştir. Belirlenen aralıklar için herbir ülkenin dalga ve fazına göre etkin sağlık harcaması yapıp yapmadığını incelemek amacıyla vaka sayılarının durağanlığı ADF birim kök testi ile test edilmiştir. Faz serilerinin durağan olması vakaların öngörülebilir olduğunu ve sağlık harcamalarının o faz için etkin olduğunu göstermektedir. Çalışma, 6 OECD ülkesinde Covid-19 pandemisi sürecinde günlük vaka sayılarına dayalı sağlık harcamalarının etkinliği üzerine bir görünüm sunmaktadır. Ayrıca, ülkeler arasında karşılaştırma yapmanın zorluklarını ve örneklemin homojenliğini ele almaktadır. Bu çalışmanın sonuçları, ülkelerin pandemilere karşı etkili kısa ve uzun vadeli politikalar geliştirmesine yardımcı olmayı hedeflemektedir. Önerilen yöntem ile, sağlık harcamalarının etkinliği konusunda yeni bir bakış açısı sunulmakta ve pandemilerle mücadelede stratejik kararların geliştirilmesine katkı sağlanmaktadır. Ayrıca enerji, tarım veya turizm gibi farklı sektörlerdeki karar vericilere politika oluşturmalarında yardımcı bir yöntem olarak kullanılabilir.
Küreselleşme sürecinde sağlık harcamalarının finansmanı BRICS-T ülkeleri örneği
Son yıllarda küresel ekonomiler, beşeri sermayenin önemli bir unsuru olarak görülen sağlık alanına daha fazla önem verdikleri göze çarpmaktadır. Çünkü, sağlık alanına yapılan yatırım ve harcamaların arttırılması ile bireyin yaşam kalitesi yükselmekte, işgücü verimliliği bu durumdan olumlu etkilenerek ekonomik büyüme ve kalkınmanın gerçekleşmesi sağlanmaktadır. Ancak, son 30 yılda gelişmekte olan ülkelerde epidemiyolojik geçiş, yaşanan ekonomik krizler, demografik gelişmeler, nüfusun yaşlanması ile artan kronik hastalıklar sağlık harcamalarını dünya genelinde artmasına neden olmuştur. Bu durum, küresel olarak ülkelerin sağlık finansman sistemlerini ileriye dönük planlamasını gerekli kılmıştır. Özellikle, 1980'li yıllardan sonra hız kazanan küreselleşme hareketiyle tasfiye sürecine giren refah devletinde sağlık hizmetleri neoliberal politikalarla tekrar şekillenmiş, devletin bu alandaki çekilmesiyle özel sektöre bırakılan sağlık hizmetlerinin sunum ve finansmanında da köklü değişiklikler yaşanmıştır. Bu çalışmanın amacı, yükselen ekonomiler olarak bilinen BRİCS-T ülkelerinde küreselleşme ile sağlık harcamaları arasında bir nedensellik ilişkisi olup-olmadığı hususunu makroekonomik değişkenler kullanılarak panel veri analizi yöntemiyle ortaya koymaktır. Çalışma; 2000-2018 dönemini kapsayan 19 yıllık verilerden oluşmaktadır. Çalışmamda kullanılan değişkenler; Ticari Açıklık, KOF Küreselleşme Endeksi, Kişi Başına Düşen Sağlık Harcamaları, Toplam Sağlık Harcamalarının GSYİH içindeki payı, Devlet Sağlık Harcamalarının GSYİH içindeki payı ve Özel Sağlık Harcamalarının GSYİH içindeki payıdır. Panel nedensellik testi sonuçlarına göre, TA'dan SHY'ye doğru çift yönlü, SHY'den TA'ya doğru tek yönlü, KOF'tan SHY'ye doğru çift ve tek yönlü, TA'dan KBG'ye doğru çift ve tek yönlü, KBG'den TA'ya doğru tek yönlü, KBG'den KOF'a doğru çift yönlü, KOF'tan KBG'ye doğru tek yönlü, TA'dan DSH'ye doğru çift ve tek yönlü, DSH'den TA'ya doğru tek yönlü, KOF'tan DSH'ye doğru tek yönlü, TA'dan ÖSH'ye doğru çift yönlü, ÖSH'den TA'ya tek yönlü, KBG'den ÖSH'ye tek yönlü, ÖSH'den KBG'ye yine tek yönlü, KBG'den DSH'ye doğru tek yönlü, DSH'den, KBG'ye doğru ise yine tek yönlü granger nedensellik ilişkisi tespit edilmiştir.
Sağlık ekonomisinde sağlık hizmetlerinin finansmanı ve sağlık finansman yöntemleri: Bir uygulama
Son yıllarda ekonominin her alanında olduğu gibi sağlık sektöründe de kaynakların verimli kullanılması önem taşımaktadır. Sağlık hizmetlerinin ekonomik yönden analizi, sağlık ekonomisinin konusunu oluşturmaktadır. Sağlık ekonomisi, hem sağlık hizmetlerini hem de sağlık hizmetleri finansman faaliyetlerini tek noktada buluşturmaktadır. Sağlık ekonomisinin gelişmesinin en önemli nedenleri; kaynak ihtiyacının artması ve bunun sonucunda ortaya çıkacak sağlık finansman yöntemleri ve sağlık harcamalarıdır. Sağlık hizmeti sunan organizasyonlar tıbbi kuruluşlar oldukları kadar ekonomik ve sosyal amaçları da olan yapılardır. Sağlık sistemi ve ekonomik sistem birbirinden bağımsız değildir. Ekonomik ve sosyal şartlar, sağlık üzerinde önemli sonuçlar doğurmaktadır. Sağlık hizmetlerinin miktar ve kalitesinin artması için daha fazla harcama yapmak gerekmektedir. Özellikle sağlık hizmeti veren kurumların harcamalarının düzenli bir şekilde karşılanabilmesi için finansmanın hangi kaynaklardan ve nasıl karşılanacağı, finansman yöntemleri önemli bir konudur. Bu çalışmada tıp tarihi, sağlık, sağlık hizmetleri, sağlık hizmeti düzeyleri, sağlık harcamaları, sağlık ekonomisi ve sağlık hizmetlerinin finansmanı açıklanmaktadır. Çalışmanın uygulama kısmında panel veri analizi yöntemiyle, Amerika, İngiltere, Almanya, Japonya, Türkiye'nin sağlık harcamalarının, ilaç harcamalarının, brüt ulusal harcamaların, hekim sayısının, ekonomik büyüme oranlarına etkisi ölçülmüştür.
Sağlık harcamalarının ekonomik büyüme üzerine etkisi nedensellik analizi: Türkiye örneği
Bu çalışmanın amacı, sağlık harcamaları ile ekonomik büyüme arasındaki nedensellik ilişkisinin incelenmesi ve Türkiye örneği üzerinden ortaya konmasıdır. Çalışma kapsamında sağlık sektörü ile ekonomik büyüme arasındaki nedensellik ilişkisinin belirlenmesi ve bu ilişkinin zaman içindeki seyrinin ortaya konması hedeflenmektedir. Hazırlanan bu çalışmada öncelikle beşeri sermaye kavramı ve sağlık ilişkisi üzerinde durulmuştur. Modern ekonomilerde gelişmeyi belirleyen önemli faktörlerden bir tanesi beşeri sermayedir. Beşeri sermayenin asıl kaynağını eğitim oluşturmakla birlikte, toplumun sağlık düzeyi beşeri sermayeyi besleyen ve gelişmesine önemli katkıda bulunan diğer bir unsur olarak karşımıza çıkmaktadır. Toplumun sağlık düzeyi ile ekonomik gelişmişlik arasında yakın bir ilişki söz konusudur. Bir ülkenin sağlık harcamalarının yapısı ortaya konulurken sağlık sistemlerinin belirleyici unsur olması sebebiyle, çalışmada Türkiye?nin sağlık sistemi hakkında bilgi verilmiş daha sonra sistem içerisinde gerçekleştirilen sağlık harcamaları ortaya konmuştur. Sağlık kavramı ve sağlık hizmeti hakkında genel bilgiler verilmiş, günümüzde gelişmiş toplumlarda giderek önem kazanan sağlık ekonomisi hakkında açıklamalarda bulunulmuştur. Çalışmanın asıl konusunu oluşturan sağlık harcamaları ve ekonomik büyüme ilişkisini açıklayabilmek için gayri safi yurtiçi hâsıla, doğuşta yaşam beklentisi, sağlık personeli başına düşen kişi sayısı vb? sağlık göstergelerindeki gelişmeler yıllar itibariyle incelenmiş ve Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütüne üye diğer ülkelerdeki sağlık göstergelerinde meydana gelen gelişmeler ile karşılaştırılmıştır. Elde edilen sonuç, Türkiye?deki sağlık göstergelerinin pek de iç açıcı olmadığı yönündedir. Çalışmada sağlık harcamaları ile ekonomik büyüme arasındaki ilişki ekonometrik yöntem olan nedensellik analiziyle değerlendirilmiştir. Ayrıca yapılan nedensellik analizi sonucunda sağlık harcamaları ile ekonomik büyüme arasında karşılıklı bir ilişki olduğu sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Sağlık Sektörü, Ekonomik Büyüme, GSYİH, Doğuşta Yaşam Beklentisi, Sağlık Personeli Başına Düşen Nüfus, Granger Nedensellik Testi
Türkiye'de katastrofik ve toplam sağlık harcamalarının belirleyicileri: Robust regresyon ve rastgele orman tabanlı modelleme yaklaşımı
Bu çalışma, Türkiye'de hanehalkı düzeyinde gerçekleşen sağlık harcamalarının belirleyicilerini ve bu harcamaların hangi koşullarda finansal açıdan "katastrofik" boyuta ulaştığını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Türkiye İstatistik Kurumu'nun Hanehalkı Bütçe İstatistikleri Mikro Veri Seti kullanılarak yürütülen analizlerde, sosyo-demografik ve ekonomik faktörlerin sağlık harcamalarına etkisi kapsamlı bir biçimde incelenmiştir. Analiz sürecinde klasik lojistik regresyon, robust regresyon, robust lojistik regresyon ve rastgele orman algoritması gibi farklı modelleme yaklaşımlarından yararlanılarak sağlık harcamalarının öngörülmesine yönelik bütüncül bir yöntemsel çerçeve oluşturulmuştur. Toplam sağlık harcamalarını etkileyen faktörlerin belirlenmesinde robust regresyon yöntemi kullanılırken, katastrofik sağlık harcamalarının tahmini ve modellenmesinde klasik lojistik regresyon, robust lojistik regresyon yöntemi ve rastgele orman algoritması tercih edilmiştir. Analiz sonuçlarında katastrofik sağlık harcamasının tahmininde rastgele orman algoritması en güçlü performans gösteren yöntem olurken klasik lojistik regresyon ve robust lojistik regresyon sonuçları ise düşük gelirli, işsiz, düşük eğitim düzeyine sahip ve yalnız yaşayan bireylerin bulunduğu hanelerin katastrofik sağlık harcaması yapma riskinin daha yüksek olduğunu göstermiştir. Bunun yanı sıra, sigara kullanımı ve yaşlı bireylerin varlığı gibi bireysel ve yapısal faktörlerin de sağlık harcamaları üzerinde önemli bir etkisi olduğu bulunmuştur.
Interrelationships between sociodemographic characteristics, poverty and out of pocket health expenditures in Turkey
Health expenditures have had a rapidly increasing trend around the world due to technological advancements in the health sector, population growth, changes in sociodemographic characteristics, higher quality and more accessible health care service expectations etc. Managing the increasing health expenditures by means of health financing methods has been an essential part of health policies in the last two centuries. Out-of-pocket (OOP) health expenditure has been among one of the most common health financing methods across the world. Even though, its scope within the health financing systems varies according to economic, social and developmental outlook of countries, OOP health expenditures have a wide variety of social and economic consequences. Catastrophic health expenditures and impoverishment are the most important ones. This study is looking for answers for the research questions stated as i) "How sociodemographic characteristics of individuals and households affect OOP health expenditures and catastrophic health expenditures in Turkey?" and ii) "Do OOP health expenditures cause impoverishment of individuals and households in Turkey?" Within the context of statistical analyses and calculations, Household Budget Surveys data is used conducted by Turkish Statistical Institute between 2004 and 2017 to observe a long period including the health transformation process of Turkey. The method of World Health Organization is applied for determining households that experienced catastrophic health expenditures for predetermined four thresholds and impoverishment. According to the results of the logistic regression analysis of OOP health expenditures, almost all independent variables included in the model have a statistically significant effect on households' OOP health expenditures. Although from 2004 to 2012 a notable decline trend was observed in catastrophic health expenditures, as of 2012, the rate has ever-growing trend in every threshold. When impoverished households due to OOP health expenditures are examined, it is seen that health insurance status, education, household type, having pre-school age or elderly or disabled member are prominent features. In conclusion, households with low social and economic opportunities cannot benefit from health care services adequately or become poor when they access to them. Key words: OOP health expenditure, catastrophic health expenditure, impoverishment, health insurance, health care service
Değer bazlı ödeme yönteminin Türkiye sağlık sisteminde uygulanabilirliği üzerine nitel bir araştırma
Sağlık sistemlerinde, uygun şekilde tasarlanmış olan ödeme yöntemleri, hastaların sağlık durumunu ve genel olarak sağlık hizmetlerini iyileştirme potansiyeline sahiptir. Bu sebeple dünya çapında hâlâ doğru ödeme mekanizmasının belirlenmesi tartışılmaktadır. Üretkenliği, ekonomik verimliliği ve bakım kalitesini iyileştirmeyi hedefleyen, hasta merkezli olan geri ödeme mekanizmalarının geliştirilmesi gerekmektedir. Değer bazlı ödeme reformları sağlık hizmeti harcamalarını azaltmak, yüksek kaliteli bakımı teşvik etmek ve sağlık hizmetlerinin niceliğinden ziyade kalitesine göre ödeme yapılmasını sağlamak üzere tasarlanmıştır. Çalışmanın amacı, bu yöntem hakkında katılımcıların görüşleri alınarak; değerin ne ifade ettiğini, hangi parametrelerle ölçülebileceğini, geri ödemede kullanılırken artılarının ve eksilerinin neler olabileceğini ve Türkiye sağlık sisteminin bu geri ödeme yöntemine uygun olup olmadığını belirlemektir. Çalışmada nitel çalışma yöntemlerinden gömülü teori yaklaşımı ve delphi tekniği kullanılmıştır. Tezin amacı doğrultusunda sağlık sistemi paydaşları arasında yer alan 28 katılımcı amaçlı örneklem yoluyla belirlenmiştir. Delphi çalışmasında ise konuyla ilgili olan 10 katılımcı seçilmiştir. Verilerin analizi Maxquda 2020 programı aracılığı ile yapılmıştır. Çalışmada önerilen değer bazlı ödeme yöntemini kimlerin destekleyip kimlerin karşı çıkacağı, ne gibi faydalar getireceği, nasıl uygulanabileceği ve modelde hangi parametrelerin olması gerektiği belirlenmiştir. Nitel analiz sonucu elde edilen değer parametreleri delphi çalışması ile katılımcılar tarafından önem derecelerine göre puanlandırılmıştır. Çalışma 2. turda fikir birliği sağlanarak tamamlanmıştır. Çalışmanın sonucunda, değerin sağlıkta karşılığı "kaliteli bir hizmet" olarak tanımlanmıştır. Katılımcılar birtakım yetersizlikler olsa da değer bazlı geri ödeme yöntemine geçilmesi gerektiğini düşünmektedir. Türkiye sağlık sistemi bu değişime en fazla bilgi sistemi ve altyapı olarak hazır bulunmuştur. Çalışmada değerin hesaplanmasında kullanılabilecek 15 parametre belirlenmiştir. Geçişe direnç göstereceklere ve karşı çıkacağı düşünülen yenilik istemeyen gruplara karşı önlemler alınması önerilmektedir. Sağlık verilerinde şeffaflık ön planda olmalı ve toplumun sağlık okuryazarlığına katkıda bulunacak adımlar atılmalıdır. Sonuç olarak, Türkiye'nin değer bazlı ödeme yönteminde gerekli revizyonların yapılmasıyla başarılı olabileceği düşünülmektedir.
The estimation of burden of chronic diseases in Turkey
Chronic diseases are increasing overtime in the world and its treatments can be more not only risky but also costly. However, patients with chronic diseases should learn how to live with it. In that sense, managing the disease for all parties is becoming more crucial. The raise in the prevalence of chronic diseases has increased the demand for healthcare services, and in this direction, a large increase has been observed in the health expenditures of the countries. Circulatory, respiratory and endocrine diseases are three important chronic diseases that causes of high morbidity, premature mortality and disability in Turkey. This study confirms that the current burden of these NCDs is significant, and it will rise in the future due to aging of the population and unhealthy lifestyle. This growing burden of disease will create significant pressure on Turkey's healthcare system in the form of indirect healthcare costs; loss of productivity and rise in the absenteeism and presenteeism. This study represented for the first-time indirect cost by monetary value of potential years of lost (MVYLL) estimation approach of circulatory, respiratory and endocrine diseases in Turkey by using the data which is obtained from Republic of Turkey Ministry of Health and Turkish Statistical Institute.
Gereksiz sağlık harcamaları: Kolesistektomi işleminde tekrarlayan tanı testlerinin değerlendirilmesi
Bu çalışmanın iki temel amacı bulunmaktadır. İlk amaç; kolesistektomi işlemi yapılan hastalarda, en sık kullanılan sağlık teknolojilerinden olan, beş adet karaciğer fonksiyon testi ve üç adet abdominal ultrason testlerine ait gereksiz tekrarlayan test sayıları ve maliyet oranlarını hesaplamaktır. İkinci amaç ise; gereksiz tekrarlayan test maliyetlerinin toplam test harcamaları ve toplam hasta harcamaları içindeki payını hesaplamaktır. Araştırma 2016 yılında, ANEAH'ta (Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi) kolesistektomi işlemi yapılan tüm hastaları ve bu hastalarda kolesistektomi işlemi yapılabilmesi için kullanılan tanı testlerinden; alkalen fosfataz (ALP), alanin aminotransferaz (ALT), spartat transaminaz (AST), gamma glutamil transferaz (GGT), bilirubin (total ve direkt) ve ultrasonu kapsamaktadır. Hastaların kolesistektomi işlem tarihinden doksan gün öncesi ile doksan gün sonrasını içine alan toplam yüz seksen günlük süre içerisindeki, ANEAH'daki tüm kayıtları incelenmiştir. Literatür bilgiler ve uzman görüşleri de alınarak ASA skorlarına göre her test için gereklilik şeması oluşturulmuştur. Her hastaya ait test kayıtları bu çizelgeye göre işlem öncesi ve sonrası olarak belirlenmiştir. Test maliyetleri ve hastaya ait diğer harcamaların hesaplanmasında, 18.06.2016 tarihli güncel SUT fiyatları kullanılmıştır. Çalışmada gereksiz tekrarlayan test sayı ve maliyet oranları, bunların toplam test ve hasta harcamaları içindeki payları hesaplanmıştır. Tekrarlayan test maliyetlerinin cinsiyet, ameliyat tekniği, yaş ve ASA skorlarına göre değişkenlik gösterip göstermediği incelenmiştir. Araştırma sonucunda, laboratuvar tanı testlerinin yaklaşık %80'inin ve ultrasondan testlerinin yaklaşık %20'sinin gereksiz tekrarlandığı bulunmuştur. Gereksiz tekrarlayan test harcamaları toplam test harcamalarının %8,48'ini, toplam hasta harcamalarının %0,93'ünü oluşturmaktadır. Gereksiz tekrarlayan testlerin cinsiyet, ameliyat tekniği, yaş ve ASA skorlarına göre değişkenlik gösterdiği incelenmiştir. Gereksiz tekrarlayan test oranlarının düşürlmesi amacıyla getirilebilecek öneriler arasında hekimlere; geri bildirimlerin sağlanması, test maliyetleri konusunda, tıbbi ve hukuki kaygılara yönelik eğitimler düzenlenerek, kullanılan bilgisayar programlarında hekimlerin hastaya ait test sonuçlarına kolayca ulaşımı ve kullanım kolaylığı sağlanarak, kullanılan bilgisayar programı test istem modüllerinde uyarı ve bilgilendirme ekranları koyarak ve bu programlar üzerinde test sipariş panelleri oluşturulması engellenerek düşürülebileceği düşünülmektedir.
The relationship between pharmaceutical expenditures and economic growth from the human capital perspective
The growth theory focuses on human capital as a determinant of economic progress since the second half of the 20th century. In this study, human capital and its health and education components are examined. The aim of the study is to evaluate the relationship between human capital and education and health also the effect of human capital on growth. In this context, schooling rates for education and pharmaceutical expenditures, which may be the biggest financial measure for the concept of health, are emphasized in general. In the literature, studies on the relationship between human capital and education are predominant. In this study, the emphasis is placed on the health component of human capital and health related pharmaceutical expenditures. The study differs from the majority of studies in the literature considering these goals and objectives. The fact that pharmaceutical expenditures are an important element of health expenditures and the relationship between health expenditures and economic growth under the scope of human capital, as set forth in the studies, may lead to an expectation that the expenditure on pharmaceuticals will affect economic growth in the same direction as health expenditures. The relationship between pharmaceutical expenditure that consists of pharmaceutical prices, qualitative or quantity of pharmaceuticals and quantitative consumption amount and economic growth is examined in this context. As a result of the detailed regression analysis using panel data, this study concludes that pharmaceutical expenditures do not affect economic growth in positive direction. Within the same model, it is concluded that capital stock, foreign direct investments, school enrollment rate and unemployment rate affect economic growth.
Türkiye'de sağlık hizmetleri kullanımında cepten yapılan harcamaların finansal yükü ve farklı harcama grupları üzerindeki etkileri
Türkiye'de son dönemde sağlık hizmetlerinin yaygınlaştırılması ve iyileştirilmesine yönelik düzenlemeler, sosyal ve ekonomik politika alanının önemli tartışma konusunu oluşturmaktadır. Bu bağlamda, en kapsamlı reform süreci ise 2003 yılında uygulamaya konulan "Sağlıkta Dönüşüm Programı" (SDP) ile gündeme gelmiş ve sağlık politikaları dinamik bir sürece girmiştir. SDP'yle sağlık hizmetlerine yönelik çeşitli iyileşme hedeflerinin yanında, genel sağlık sigortası kapsamının genişletilmesi ve yoksul kesimlerin sigorta kapsamına dahil edilerek onların mali yönden korunmaları hedeflenmiştir. Diğer taraftan, pasif özelleştirme anlamına gelen, özel sağlık kurumlarından sözleşmeler yoluyla hizmet alımlarının da özendirilmesi yaygınlaşmıştır. Ayrıca sağlık hizmetleri için ek gelir elde etmek, gereksiz talebi önlemek ve böylece harcamaları sınırlamak amacıyla kullanıcı katkıları, son yıllarda başka ülkelerde olduğu gibi Türkiye'de de sağlık hizmetlerinin sunumunda kullanılmaya başlanmıştır. Dolayısıyla, sağlık hizmetleri sunumunda iyileşmeler hedeflenirken, bu iyileşmelerden fayda sağlayan ekonomik gruplar arasında refahın nasıl dağıtıldığı sorusu sağlık finansmanı ve hakkaniyet açısından önemli hale gelmeye başlamıştır. Bu bağlamda çalışmanın amacı, 2002-2016 TÜİK Hanehalkı Bütçe Anketi (HBA) mikro verilerini kullanarak, hanehalklarının cepten yaptıkları sağlık harcamalarının ekonomik etkilerini SDP dönemi kapsamında araştırmaktır. Cepten yapılan harcamaların ekonomik etkilerinin incelenmesinde, sağlık ekonomisi literatüründe kullanılan "katastrofik harcama" düzeylerine odaklanılmış ve geleneksel yaklaşımın yanında farklı sosyoekonomik gruplar için katastrofik oranlar belirlenmiştir. Böylece önceki çalışmalardan farklı olarak; farklı sosyoekonomik gruplar için daha detaylı analizler yapılmıştır. Çalışmada ayrıca cepten yapılan sağlık harcamalarının mali yükünde etkili olası risk faktörleri incelenmiş, bununla birlikte seçim yanlılığı sorununu da dikkate alan Heckman Seçim modeliyle analizler genişletilmiştir. Genel olarak analiz sonuçlarına göre, cepten yapılan sağlık harcamalarının katastrofik yükü ılımlı bir azalma göstermiş olsa da yoksul gruplarının riskleri hala yüksektir ve harcamaların mali yükündeki risk, hastane hizmetleri alan hanehalkları arasında artmaktadır.
Reflections of the global implementation of intellectual property rights on pharmaceutical policies: The case of Turkey
This thesis examines how the pharmaceutical policies are affected by the global implementation of intellectual property rights (IPRs) in the era of neoliberal globalization and, in return, how these policies affect the pharmaceutical sector and multinational pharmaceutical companies (MPCs), which are the main actors of this implementation process. For this objective, the study is organized in three chapters where first, the global implementation of IPRs is examined; second, the pharmaceutical policies affected by this implementation are discussed and last, their reflections in Turkey are explored. During the thesis, the literature reviews on IPRs and pharmaceutical policies are reinforced with the examination of sector reports, media scans, press releases and interviews for the aim of studying this dynamic political process. In the particular case of Turkey, the current situation is the result of a long process going back to the 1960s, since when the interests of different actors are facing each other. It is undeniable that the global implementation of IPRs creates a favorable atmosphere for MPCs, affects the domestic sector negatively, and results in increasing public pharmaceutical expenditures. For that reason, the Turkish government has conducted cost containment policies aimed especially at these drugs in question, relying on its monospony position. However, according to another result, there has not yet been a violent confrontation between MPCs and the Turkish government. Moreover, there is a tendency to loosen the tension between them. For that reason, it is believed that the current political situation will be unbalanced in the near future.
Türkiye'de sağlık harcamalarının sağlıkta dönüşüm programı öncesi ve sonrası değerlendirilmesi ve OECD ülkeleri ile karşılaştırılması
Sağlık sektörü hızla büyüyen bir sektör olarak; ekonomide oldukça büyük bir öneme sahiptir. Hızla büyüyen bu sektör piyasa ilişkileri içerisine giderek daha çok dahil olmaktadır. Bu durumda sağlık harcamalarını iktisadi analiz yöntemleriyle dahada derinden incelemek gerekliliği ortaya çıkmaktadır. 2003 yılı itibari ile Türkiye'de Sağlık' ta Dönüşüm Programı başlatılmıştır. Sağlıkta Dönüşüm Programı hedefleri oluşturulurken sağlık finansmanı ile ilgili hedeflerde oluşturulmuştur. Sağlıkta dönüşüm politikasının temel amacı, sağlık alanında giderek artan harcamaları azaltıp, verimliliği arttırırken, birey ve bireylerin sağlığa erişiminde herhangi bir kısıtlamaya yol açmamaktır. Bu çalışma da sağlıkta dönüşüm programı öncesi ve sonrası 1999-2014 yılları arasında ki sağlık harcaması verilerinin toplam, kamu ve özel kalemleri ile değişimi incelenmiştir. Bu inceleme seçilen iki hizmet sunucusu olan hastane ve perakende satış ve diğer tıbbi malzeme sunucuları içinde incelenmiştir. Ayrıca Türkiye GSYİH içerisindeki toplam, kamu ve özel sağlık harcaması paylarına bakılarak Türkiye'nin ilgili harcama için GSYİH 'sın dan ne kadar pay ayırdığı değerlendirilmiştir. Bunlara ek olarak seçilen bazı OECD ülkeleri sağlık harcamalarının GSMH' ya oranının, Türkiye sağlık harcamalarının GSMH' ya oranları ile karşılaştırılması yapılmıştır. Sonuç olarak sağlıkta dönüşüm programının etkin ve verimli olarak sağlık harcamalarına katkı sağladığı, hedefleri ve bileşenlerine ulaşmak için doğru politikalar izlediği, kamu sağlık harcamalarının arttığı görülmüştür. İncelenen hizmet sunucuları içinse, kamu ve özel sektör olarak ta özel sektör sağlayıcılarına artış görülmektedir. Toplam sağlık harcamaları olarak kamusallaşan fakat hizmet sunucuları açısından özelleşen bir durum elde edilmiştir. Hizmet sağlayıcıları açısından kamu ile ilgili daha fazla politika geliştirilmesi önerilebilir ve bu grupların incelemesinin derinleştirilmesi gerekliliği de bu durumda ortaya çıkabilir. Gelişmekte olan Türkiye'nin bu gibi politikalarla gelişmeye devam ettiği taktirde Oecd ülkelerinin ortalamasının yakalanabileceği süreç uzun olabilir olsa da yakalanabilir olduğu düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: GSYİH, GSMH içindeki sağlık harcaması payı, TSH, TKSH, OECD, Sağlıkta Dönüşüm Programı
An analysis of out of pocket payments for healthcare in Jordan
Out of Pocket (OOP) payments for healthcare include any payment made directly to the providers. OOP payments for healthcare are an important source of healthcare financing but may have undesirable effects from an equity perspective. Various approaches are used to evaluate whether the relationship between ability to pay and OOP health expenditure is progressive. These are the proportion approach, the multivariate approach, and the index approach. The purpose of this study is to analyze households' OOP payments for healthcare in Jordan. For the purpose of this study secondary data of Household Expenditures and Income Survey 2017/2018 conducted by the Jordan Department of Statistics' was used. A total of 1922 households were analyzed in terms of OOP healthcare payments. Most households were in Amman (27,7%) and (85,3%) live in urban areas. 22,3% of the households have an income of 5001-7500 Jordanian dinars. When the distribution of share of OOP healthcare payments in income was examined it was seen that the most financial burden for OOP healthcare payments were in the group with an income of 2500 and less. Key Words: Equity, Health expenditure, Health financing, Out of Pocket Payments.
Sağlık sektörü harcamalarının makroekonomik göstergeler üzerindeki etkisinin analizi: Avrupa'nın önde gelen 5 ülkesi ve Türkiye üzerine bir analiz
Toplumun gelişmesi ve ilerlemesinde insan sağlığının önemi yadsınamazdır. Sağlığın çoğunlukla kamusal nitelikte olduğu düşünüldüğünde, bireylerin sağlığına önem verilmesi ve korunmasıyla toplumlar sağlıklı nesil yetiştirecek, bilinç düzeyi artacaktır ve refah seviyesi de yükselecektir. WHO'da bahsi geçen fiziksel sağlığın dışında çevre ve ruh sağlığı da göz ardı edilmemelidir. Bu noktada sağlığın iyileştirilmesi ve geliştirilmesi ülkelerin en büyük sermayesidir. Bireye yapılan bu yatırımların hepsi sağlık harcamalarından geçmektedir. Bu çalışmada, sağlık harcamalarının makroekonomik göstergeler üzerinde etkisi analiz edilmiştir. Çalışmada yer alan ülkeler, Türkiye ve Avrupa Birliği'ni oluşturan 2019 yılı Gayri Safi Yurt İçi Hasılası en yüksek 5 ülke olan; Almanya, Fransa, Hollanda, İspanya ve İtalya seçilmiştir. Seçili ülkelerin 1992-2019 yılını kapsayan makroekonomik gösterge verileri Dünya Bankası ve OECD Stat'tan alınmıştır. Sağlık Harcamalarının Gayri Safi Yurt İçi Hasıladaki Payı(SH) ile, makroekonomik göstergeler olan İşsizlik (ISS), İstihdam Oranı (ISKO), Gayri Safi Yurt İçi Hasıla (GSYIH), Kişi Başına GSYİH (KBGSYIH), Büyüme Oranı (BUO), Tüketici Fiyat Endeksi (TUFE), Sanayi Üretim Endeksi (SUE) değişkenlerinin ilişkisi panel veri analizi yöntemiyle incelenmiştir. Ekonometrik analizde kullanılan testler; Durağanlık Analizi, Yatay Kesit Bağımlılığı Testi, Homojenite Testi, AMG Tahmincisi ve Toda-Yamamoto Nedensellik Analizidir. Öncelikle paneldeki 8 değişken birim kökten arındırılmıştır. Değişkenlerin yatay kesit bağımlılığı durumu incelenmiştir. Makroekonomik değişkenlerle toplamda 7 model kurulmuştur. Bu modeller üzerinden sağlığa ayrılan fonların değişkenler üzerindeki etkisi incelenmiştir. Hausman testinin yardımıyla oluşturulan 7 model için sabit etkiler ve rassal etkiler model tahmini yapılmıştır. Toda-Yamamoto Nedensellik testi uygulanarak değişkenler arasındaki ilişkinin yönü değerlendirilmiştir. Sağlık harcamalarıyla; gayri safi yurtiçi hasıla, kişi başına gayri safi yurt içi hasıla, büyüme oranı arası çift taraflı nedensellik tespit edilmiştir. Sanayi üretim endeksi, tüfe, işsizlik, işgücüne katılım oranı ile sağlık harcamaları arasında tek taraflı nedensellik tespit edilmiştir. AMG Uzun Dönem Tahmincisiyle değişkenler arası uzun dönem ilişkiler incelenmiştir. Çalışmadan elde edilen bulgular ışığında, Türkiye'nin de içerisinde bulunduğu 6 ülkede sağlık harcamalarında meydana gelen artıştan en çok etkilenen değişken gayri safi yurt içi hasıladır ve negatif olarak etkilendiği tespit edilmiştir.
Periprostetik eklem enfeksiyonlarında maliyet
Amaç: Hastanemizde primer veya aseptik revizyon artoplasti uygulanmış, takibinde PEE gelişen ve gelişmeyen hastaların maliyetlerini birbiri ile karşılaştırmalı olarak değerlendirmek, yapılan harcamaları kategorize ederek iki grup arasındaki maliyet farklılıklarını analiz etmektir. Gereç ve Yöntemler: Ankara Atatürk Eğitim Araştırma Hastanesi'nde, Ocak 2014- Ocak 2018 tarihleri arasında, kalça veya diz eklemine primer artroplasti veya aseptik revizyon artroplasti uygulanan ve Ocak 2014- Haziran 2018 tarihleri arasında PEE tanısı ile hospitalize edilen, Ocak 2019 tarihine kadar PEE tedavi süreci tamamlanmış olan hastalar PEE çalışma koluna dahil edildi. Kontrol grubu ise 1:2 oranında belirlenerek çalışmaya dahil edildi. Tüm süreçler boyunca hastalar için yapılan harcamalar tespit edildi ve her bir harcama, harcamanın yapıldığı yılın ortalama döviz kuruna göre dolar ($) cinsine çevrildi. Bulgular: Diz ve kalça artroplastisi uygulanan toplam 4321 hastanın 87'sinde PEE tespit edildi, kontrol grubuna 174 hasta dahil edildi. PEE grubundaki hastaların yaşlarının ortancası 70 (38-87) olarak bulundu ve hastaların 27'si (%31) erkek, 60'ı (%69) da kadındı. Kontrol grubunda da hastaların yaşlarının median değeri 67 (30-94), 60'ı (%34,5) erkek, 114'ü (%65,5) kadın olarak tespit edildi. PEE ve kontrol grubunda sırasıyla 32-58 (%36,8- %33,3) hastaya kalça, 55-116 (%63,2- %66,7) hastaya diz artoplastisi yapıldığı belirlendi. İki grupta komorbid durumlar açısından istatistiksel olarak anlamlı bir fark tespit edilmedi. Hastanede yatış süresince yapılan harcamalar değerlendirildiğinde; PEE grubunda kişi başı 1.677 $ (554,4$- 13.605,2$), kontrol grubunda 494 $ (269,3$- 3.790,9$) olduğu tespit edildi (p<0,001). PEE grubunda, kontrol grubuna göre hastanede yatış, YBÜ yatış, kan merkezi, laboratuvar, mikrobiyoloji, radyoloji, konsültasyon, antibiyotik harcamalarında istatistiksel olarak anlamlı artış izlendi (p<0,001). Primer operasyon harcamaları ve primer protez maliyeti iki grupta benzer bulundu, revizyon operasyon harcamaları ve revizyon protez/spacer maliyeti ise kontrol grubunda olmadığı için istatistiksel değerlendirme yapılamadı. PEE grubundaki kişi başı harcamanın, kontrol grubundan 3,4 kat fazla olduğu görüldü. Tartışma ve Sonuç: PEE gelişimi, eklem artroplastisi sonrası istenmeyen bir komplikasyon olup, maliyette belirgin artışı da beraberinde getirmektedir. Bu artış ciddi bir ekonomik yük oluşturmaktadır. Bu nedenle PEE gelişimi durumunda oluşan harcamalar ayrı ayrı analiz edilmeli, bunları etkileyen faktörler belirlenmeli ve harcamaların en fazla olduğu gruptan başlayarak, oluşan maliyetin azaltılması için neler yapılabileceği değerlendirilmelidir. Ama daha öncelikli olarak PEE'nin azaltılması amaçlanmalı, zemin hazırlayan faktörler iyi analiz edilmeli ve önlem alınmalıdır. Mevcut çerçevede, PEE gelişimini etkileyen ve PEE maliyetine etki eden faktörlerin analiz edildiği ileri çalışmalara ihtiyaç vardır. Anahtar kelimeler: Protez eklem enfeksiyonu, artroplasti, maliyet, harcama
The effect of diagnosis-related groups on clinical autonomy in Turkey: The physician's perspective
Since the 2003 Health Transformation Programme, Turkey's health care system has been subjected to significant changes in financing, provision, and regulation. The diagnosis-related groups (DRGs) is among these regulations, which was fully introduced in 2013 to control increasing health care spending and secure efficient utilization of resources through standardization of reimbursement for medical services. This thesis explores physician perceptions of the impacts of the Health Transformation Programme and more specifically of the DRGs on their clinical autonomy. The thesis relies on an exploratory qualitative study that includes 14 in-depth semi-structured interviews with physicians from different specialities working at public and private hospitals (excluding university hospitals). The findings of this research reveal that physicians perceive clinical autonomy as key to appropriately performing their profession based on scientific evidence, and they feel that the reform and the DRG model negatively affected their clinical autonomy. The thesis argues that the implementation of the diagnosis-related group transformed medical practice into an optimization problem that involves balancing incomes and expenses of the hospitals and meeting the medical needs of patients. While the thesis demonstrates that physicians still enjoy a partial autonomy in navigating the DRG model by resorting to formal and informal strategies to serve the patients, the overall impact that these strategies have may remain limited unless the problems of the DRG model are addressed systematically.
Karbon dioksit emisyonları, sağlık harcamaları, ekonomik büyüme ve yaşam beklentisi ilişkisi: BRICS-T üzerine kanıtlar
Amaç: Çevresel kirlilik son zamanlarda etkisini baskın bir şekilde belli etmesinin ardından dünya çapında ülkelerin hem ekonomik yapılarını etkilemekte hem de insan sağlığı üzerinde olumsuz sonuçlara neden olmaktadır. Dolayısıyla bu çalışma ile BRICS-T ülkelerinde 2000-2018 dönemi yıllık verilerini kullanarak çevresel kirlilik, reel gayrisafi yurtiçi hasıla, sağlık harcamaları ve doğuşta yaşam beklentisi arasındaki ilişkiyi araştırmak amaçlanmaktadır. Gereç ve Yöntem: Bu çalışmada uzun ve kısa dönem tahminleri için Artırılmış Otoregresif Dağıtılmış Gecikme (ARDL) yöntemi Havuzlanmış Ortalama Grup (PMG) tahmincisi seçilmiş ve seriler arasındaki nedensellik ilişkisi için ise Dumitrescu Hurlin panel nedensellik testi kullanılmıştır. Bulgular: . PMG-ARDL test sonuçları, ilk veri setinde uzun dönemde sağlık harcamaları ve kentleşmenin CO2 emisyonları üzerinde pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı bir etkisinin olduğunu göstermektedir. Dahası gelir ve yenilenebilir enerji tüketiminin çevresel kirlilik üzerinde %1 anlamlılık düzeyinde negatif bir etkisi tespit edilmiştir. Kısa dönemde ise reel gayrisafi yurtiçi hasıla çevresel kaliteyi olumsuz etkilemektedir. İkinci veri setinde uzun dönemde sağlık harcamaları ve doğuşta yaşam beklentisinin gelir üzerinde %1 anlamlılık düzeyinde pozitif bir etkiye sahip olduğu tespit edilmiştir. Ek olarak yenilenebilir enerji tüketimi ve CO2 emisyonlarının gelir üzerinde negatif ve anlamlı bir etkiye sahip olduğu görülmüştür. Bunun aksine kısa dönemde CO2 emisyonları ve yenilenebilir enerji tüketiminin gelir üzerinde pozitif ve anlamlı bir etkisinin olduğu bulunmuştur. Sağlık harcamalarının ise kısa dönemde geliri negatif etkilediği görülmüştür. Üçüncü veri setinde gelir, CO2 emisyonları ve yenilenebilir enerji tüketimi sağlık harcamalarını %1 anlamlılık düzeyinde pozitif olarak etkilediği tespit edilmiştir. Ancak nüfusun sağlık harcamalarını negatif ve istatistiksel olarak anlamlı bir etkiye sahip olduğu görülmektedir. Dördüncü veri setinde ise gelir ve sağlık harcamalarının doğuşta yaşam beklentisi üzerinde uzun dönemde pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı bir etkisinin olduğu bulunmuştur. Bunun aksine CO2 emisyonlarının doğuşta yaşam beklentisi üzerinde %5 anlamlılık düzeyinde negatif bir etkisinin olduğu tespit edilmiştir. Dumitrescu Hurlin panel nedensellik test sonuçlarına göre ise CO2 emisyonları ve doğuşta yaşam beklentisi, sağlık harcamaları ve nüfus, sağlık harcamaları ve doğuşta yaşam beklentisi arasında çift yönlü bir nedensellik ilişkisinin varlığı doğrulanırken CO2 emisyonlarından gelire ve kentleşmeye; sağlık harcamalarından CO2 emisyonlarına; yenilenebilir enerji tüketiminden gelire, gelirden sağlık harcamaları ve doğuşta yaşam beklentisine doğru tek yönlü bir nedensellik ilişkisi tespit edilmiştir. Sonuç: Bu çalışmada BRICS-T ülkelerinde çevresel kirlilik, gelir, sağlık harcamaları ve doğuşta yaşam beklentisinin birbirini etkilediği sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Çevresel kirlilik, reel gayrisafi yurtiçi hasıla, sağlık harcamaları, doğuşta yaşam beklentisi, BRICS-T ülkeleri.
Sağlık sektörü harcamalarının Türkiye'nin kalkınmasındaki rolü
Bu tezde ülkemizdeki sağlık harcamaları kalkınma bağlamında değerlendirilmiş ve sağlık harcamaları ile kalkınma ve büyüme arasındaki ilişki sorgulanmıştır. Birinci bölümde öncelikle sağlıkla ilgili genel kavramlar tanımlanmış ve ekonomi açısından sağlık harcamalarının ne şekilde ele alındığı beşeri sermaye tanımı çerçevesinde irdelenmiştir. İkinci bölümde, ülkemizdeki sağlık sistemi ve bileşenler tanımlanmıştır. Finansman ve hizmet sunumu açısından yaşanan son değişikliklere de vurgu yapılarak, ülkemizde gerçekleşen sağlık harcamaları hem fonksiyonel hem de idari ayrımları açısından analiz edilmiştir. Üçüncü bölümde uluslararası, ulusal ve bölgesel çerçevede sağlık harcamaları ve kalkınma ilişkisine değinilmiş ve ekonomik göstergeler ile sağlık göstergeleri insani gelişim yönünden değerlendirilmiş ve OECD ülkeleri ile Türkiye'nin durumu karşılaştırılmıştır. Üçüncü bölümün sonunda bir genel değerlendirme yapılmış ve sağlık harcama bileşimi ile harcama düzeyleri konularında tespit ve önerilerde bulunulmuş ve sağlık harcamalarının hane halkları üzerinde yoksullaştırıcı etkisi incelenmiştir. Sonuç bölümünde çalışma sonucunda ulaşılan bulgular çerçevesinde sağlık harcamalarının kalkınma ile genel sağlık düzeyini ne şekilde etkilediği sorunsalı üzerinde durulmuş ve konuya ilişkin tespit ve önerilere yer verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Sağlık, Ekonomi, Kalkınma, Büyüme, Sağlık Harcamaları
Sağlık ve eğitim hizmetleri ile ekonomik büyüme ilişkisi: OECD ülkeleri uygulaması
Bu çalışma, Türkiye ve OECD ülkeleri (Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü) için 1995-2013 yıllık verilerini kullanarak, sağlık harcamaları, eğitim harcamaları ve ekonomik büyüme arasındaki ilişkileri panel veri analiziyle test etmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada sağlık harcamaları, eğitim harcamaları ve ekonomik büyüme değişkenlerinin birbirleri ile ilişkisine yönelik üç model kurulmuş ve bu modeller dört aşamalı ekonometrik yöntemle araştırılmıştır. İlk aşamada değişkenlerin durağanlık analizi Levin Lin Chu, Hadri, Breitung, Im Pesaran Shin, Fisher ADF ve Fisher PP birim kök testleri ile yapılmıştır. Uygulanan altı birim kök testinden beşi, değişkenlerin düzey değerlerde birim kök içerdiğini, birinci farkları alındığında ise %1 önem seviyesinde durağan olduklarını göstermektedir. İkinci aşamada değişkenler arasındaki uzun dönemli ilişkilerin varlığı Pedroni panel koentegrasyon testi ve Kao panel koentegrasyon testiyle araştırılmıştır. Her iki koentegrasyon testi %5 önem düzeyinde, kurulan üç model için değişkenler arasında uzun dönemli koentegre ilişkinin olduğunu tespit edilmiştir. Üçüncü aşamada, değişkenler arasındaki nedensellik ilişkileri Dumitrescu-Hurlin panel nedensellik testiyle incelenmiştir. Nedensellik testi sonucuna göre sağlık harcamaları, eğitim harcamaları ve ekonomik büyüme değişkenleri arasında %5 önem seviyesinde çift yönlü nedensellik ilişkileri tespit edilmiştir. Dördüncü aşamada, hem panel bazında hem de ülkeler bazında, kurulan üç model için değişkenler arasındaki uzun dönemli katsayılar Tam Düzeltilmiş En Küçük Kareler (FMOLS) yöntemi ve Dinamik En Küçük Kareler (DOLS) yöntemiyle tahmin edilmiştir. FMOLS ve DOLS panel bazında değerlendirildiğinde sağlık harcamaları, eğitim harcamaları ve ekonomik büyüme birbirini pozitif yönde etkilemektedir. Anahtar Kelimeler: Ekonomik Büyüme, Sağlık Harcamaları, Eğitim Harcamaları,Tam Düzeltilmiş En Küçük Kareler Yöntemi (FMOLS).
Türkiye'de ilaç geri ödeme sistemine genel bakış ve alternatif geri ödeme modellerine geçiş sürecinin değerlendirilmesi
Türkiye'de İlaç Geri Ödeme Sistemine Genel Bakış ve Alternatif Geri Ödeme Modellerine Geçiş Sürecinin Değerlendirilmesi Amaç: Bu çalışmanın amacı dünyada farklı şekillerde uygulanan alternatif ilaç geri ödeme modellerine Türkiye'nin geçiş sürecini analiz etmek ve gelinen durumu ortaya koymaktır. Bununla birlikte, Sosyal Güvenlik Kurumu'na (SGK) ciddi bütçe yükü oluşturan yurt dışından temin edilen ürünlerin Türkiye'de piyasaya verilmeleri durumundaki maliyetlerini karşılaştırmalı olarak incelemek ve elde edilen sonuçlardan yola çıkarak ilaç geri ödeme sistemi üzerine değerlendirmeler yapmaktır. Yöntem: Alternatif modellere geçiş sürecini değerlendirmek amacıyla doküman analizi yöntemi ile mevzuat değişiklikleri incelenmiştir. Sayısal analiz yöntemiyle, Yurt Dışı İlaç Listesi'ndeki 2016 yılı kutu sayıları SGK Yurt Dışı İlaç Fiyat Listesi'ndeki fiyatlar ile çarpılarak en yüksek maliyetli ilk 10 ürün örneklem alınmıştır. Örneklemdeki ürünlerin yurt dışından temin edilme ile bulunan kaynak fiyatları doğrultusunda Türkiye'de piyasaya verilme durumunda oluşacak tahmini kamu maliyetleri karşılaştırılmıştır. Bulgular: Alternatif geri ödeme modelleriyle ilgili ilk düzenlemeler 2014 yılında başlamıştır. Geçiş sürecindeki en önemli gelişmelerden biri, Alternatif Sağlık Hizmeti Alım Komisyonu'nun (2015) oluşumudur. Türkiye'de ilk defa Hepatit C tedavisinde kullanılan ürünler Alternatif Geri Ödeme Komisyonu değerlendirmeleri sonucu geri ödeme kapsamına alınmıştır. Bugüne kadar alternatif modellerle 24 ürün Sağlık Uygulama Tebliği EK-4/A Bedeli Ödenecek İlaçlar Listesi'ne ve 17 ürün EK-4/C Yurt Dışı İlaç Fiyat Listesi'ne eklenmiştir. EK-4/A'ya eklenen ürünlerden 12'sinin model kapsamında kamu indirim oranı gizli tutulmuştur. Yurt dışından temin edilen ürünlerin, Türkiye'de ruhsat alarak geri ödeme kapsamına alınmaları durumunda ise, 1 kutunun SGK'ya maliyeti, yurt dışından temin edildiği duruma kıyasla %50 ve üzeri oranlarda daha düşük olabilmektedir. Sonuç: Alternatif modellerin hayata geçirilmesi, bütçe yükünü kontrol altına alarak öngörülebilirliği sağlayabilmekteyken, değer katan ilaçların da geri ödenmesini garanti edebilmektedir. Yurt dışından temin edilen ürünlerin maliyetinin azaltılmasına yönelik ilave alternatif çözümlere ihtiyaç duyulmaktadır. Anahtar kelimeler: İlaç Maliyetleri, Sağlıkta Geri Ödeme, Geri Ödeme Mekanizmaları
Health spending and economic growth
In this study, the effects of health spending on economic growth in OECD countries were investigated between 1998 and 2017. In the scope of the study, a panel data was created by using output-side real GDP as dependent variable, gross capital formation, government consumption, health spending and human capital index as independent variables. In order to achieve economic growth, the spending of health takes an important place and the amount can differ from one country to another base on the development level of the country. When there is a good progress in economy of a country, the progress can be also seen in the fields of health and education as well. People, who are at a certain level economically and in terms of health, within a society, are one of the vital inputs for economic development. Therefore, this study which focuses on understanding the place of health spending in economic development is quite important. All actions, which affect people within a community in physical, psychological and social terms, are included in health care. In order to keep economic progress positively, the length of life-time should get longer and mortality should decrease. Manpower is an important factor that brings economic achievement to today's societies and therefore requires economic investment. So, the spending on health are kind of investment to succeed productivity in manpower and it cannot be considered as a burden to economy because of the fact that spending will turn into investments. Key words: Health Spending, Economic Growth
Küresel salgın hastalıkların sağlık harcamaları üzerine etkileri: Türkiye örneği
Sağlık kavramı günümüz dünyasının en temel olgusundan biridir. Özellikle son yıllarda oldukça fazla dünyada vuku bulan hastalıklar, ekonomileri sağlık ile ilgili kavramları değerlendirme ve ilgili politikalar uygulama zorunluluğuna sokmuştur. Sağlık kavramı öncelikle sunulan sağlık hizmetleri ve harcamaları olarak iki başlık altında incelenmektedir. Çalışma bu bağlamdan hareketle özellikle 2000-2022 dönemi aralığında dünyada ve Türkiye'de etkin olan salgın hastalıkların etkileri incelenmiştir. İlk olarak ilgili tablolar aracılığı ile mevcut durum ortaya konulmuştur. Ardından Türkiye ekonomisi için 2000-2019 yılları arasını kapsayan hastalıkların ( Kuş gribi, domuz gribi ,mers cov ve Covid-19)önemi kamu ve özel sağlık harcamalarının mevcut şoklar karşında bulunduğu durum Genişletilmiş Dickey Fuller (ADF, 1981) Philips Perron (PP, 1988) Testleri ile analiz edilmiştir. Birim kök testi yapılarak sonuca varılmıştır. Yapılan analiz sonucu, kamu sağlık harcamaları 2003-2007/2004-2008 yılları arası kırılma yaşandığı sonucuna ulaşılmıştır. 2004 yılında finansal krizi ve 2002 yılında ki Sars salgının krize sebep olduğu, 2007 yılı için ise kuş gribinin varlığı kırılma yaşatmıştır. Özel sektör sağlık harcamaları için uygulanan analiz sonucu ise,2003-2005/2006- 2008 yılları kırılma yaşandığı sonucuna varılmıştır. Bu kırılmanın sebebi kuş gribi ve 2008 de yaşanan bankacılık krizi olmuştur. bu durum ile ilgili uygulanması gerekilen politikalar kısaca şu şekilde ifade edilebilir; ülkeler sağlık harcamalarını salgın dönemlerinde arttırmalı, özel-kamu aralarında sağlık harcamaları için düşen görevi yerine getirmeli, hava yolu ile bulaşan salgınlar için iklimlendirme politikaları uygulanmalıdır.