Görsel iletişimde ikonik temsil-görsel metonimi

İnsanlığın varoluşundan günümüze evrensel bir iletişim aracı olan görsel iletişim; duygu, düşünce ve bilgilerin görsel araçlar aracılığıyla aktarılması süreci olarak tanımlanmaktadır. İmgeler, semboller, grafikler, renkler, şekiller ve tipografi gibi görsel unsurlar kullanılan bu süreçte metafor, metonimi, düz anlatım, benzetme gibi görsel ifade biçimleri mesaj iletmede sıklıkla başvurulan dilsel ve sanatsal pratikler olarak dikkat çekmektedir. Görsel ifade biçimlerinden biri olan görsel metonimi ise bir nesne, kavram ya da olgunun yerine onunla doğrudan ilişkili başka bir görsel unsurun kullanıldığı temsil biçimidir. Görsel metonimi ile anlam inşasında, nesne ya da olgunun biçimsel benzerlik yoluyla görselleştirilmesi olarak tanımlanan ikonik temsilin sıklıkla bir arada kullanıldığı gözlemlenmektedir. Bu yönüyle görsel metonimi görsel tasarımlarda anlam aktarımını kolaylaştıran etkili bir yöntem olarak öne çıkmaktadır. Bu araştırma, görsel iletişimde önemli bir anlatım biçimi olan görsel metonimi kavramını açıklamak, lise öğrencilerinin sanatsal üretim süreçlerinde bu kavramı kullanmalarını sağlamak ve öğrencilerin görsel metonimiye yönelik tutumlarını belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırmada karma yöntem benimsenmiş; nitel veriler içerik analizi ve literatür taraması yöntemleriyle, nicel veriler ise tutum ölçeği aracılığıyla toplanmıştır. Araştırmanın evrenini Malatya ilindeki lise öğrencileri, örneklemini ise Malatya Mehmet Ali Aydınlar Fen Lisesinde öğrenim gören 9. ve 10. sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. Çalışma kapsamında öğrencilerden görsel metonimi yöntemiyle sanatsal çalışmalar üretmeleri istenmiş ve bu çalışmalar "Sanat Eleştirisi Çalışma Yaprağı" ile Forceville'in (2009) görsel metonimi analiz yöntemi doğrultusunda değerlendirilmiştir. Ayrıca araştırmacı tarafından geliştirilen "Görsel Metonimiye Yönelik Tutum Ölçeği" ile öğrencilerin bu yönteme ilişkin tutumları analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda öğrencilerin sanatsal üretimlerinde çeşitli metonimik stratejiler (parça-bütün, neden-sonuç vb.) kullanabildikleri, görsel metonimiye yönelik farkındalık geliştirdikleri ve yaratıcı müdahalelerle anlatımlarını zenginleştirdikleri gözlemlenmiştir. Ayrıca, öğrencilerin görsel metonimiye yönelik genel tutumlarının olumlu düzeyde olduğu; özellikle özel ders veya kurs alan öğrencilerin tutum puanlarının daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular sonucunda, görsel metonimi lise düzeyindeki öğrencilerin sanatsal ifade becerilerini geliştirdiği, yaratıcı ve eleştirel düşünme süreçlerine katkı sağladığı görülmüştür. Bu bağlamda, sanat eğitimi müfredatında görsel metonimiye dayalı uygulamalara daha fazla yer verilmesi önerilmektedir.