Gülten Dayıoğlu'nun çocuk kitaplarında yer alan çatışmalar ve çatışma çözme süreçleri

Sosyal yaşam içerisinde vazgeçilmez olan iletişimle birlikte çatışmalar da yer almaktadır. İnsanların farklı ilgilerinden, düşüncelerinden, inançlarından ve gereksinimlerinden kaynaklanan anlaşmazlık olarak tanımlanan çatışma, çeşitli biçimlerde ortaya çıkmaktadır. Bu çatışmalar "kişi-kişi (kişiler arası çatışma), kişinin kendisiyle olan çatışması, kişi-doğa çatışması ve kişi-toplum çatışması" olarak ele alınmaktadır. Kitaplarda yer alan konu ve buna bağlı olarak gelişen olaylar "çatışmalar" yoluyla gerçekleşir. Çocuk kitaplarında da konunun yapılandırılmasında olay ve çatışmaların önemli bir yeri vardır. Çocuk, okuduğu kitapta sorunları akılcı ve yapıcı bir yolla çözen kişilerle karşılaşabileceği gibi çatışmaları aklıyla değil de rastlantılarla, olağanüstü güçlerle çözen kişilerle de karşılaşabilir. Bunun için çocuğun okuduğu kitaplardaki çatışmaların çözüm yolları o kitabın niteliğiyle yakından ilgilidir. Kişiler yaşadıkları çatışmalarda öğrendiklerini, değer yargılarını kullanarak bir çözüm yöntemi geliştirir, çatışmaları çözmek için çeşitli stratejiler kullanırlar. Çatışma çözme biçimleri, yapıcı ve yıkıcı olmak üzere iki grupta ele alınabilir. Çatışmalar, iş birliği ile çözümlenmeye çalışılırsa sağlıklı bir iletişim kurulabilir. Sağlıklı çözülen bir çatışma sonucunda ise tüm taraflar kazançlı çıkar. Bu çalışmada çocuk edebiyatında önemli bir yere sahip olan Gülten Dayıoğlu'nun çocuk kitapları, çatışmalar ve çatışma çözme süreçleri ile sonuçları bakımından incelenmiştir. Bunun için Gülten Dayıoğlu'nun 9-12 yaş aralığı çocuk kitaplarını oluşturan 15 kitap incelenmiştir. Kitaplarda yer alan çatışmalarda Sever'in (2021:128) sınıflaması dikkate alınmıştır: Kişi- kişi (kişiler arası) çatışması, kişinin kendisiyle olan çatışması, kişi- doğa çatışması, kişi- toplum çatışması. Kitaplarda yer alan çatışma çözme süreçleri ise Johnson ve Johnson'ın sınıflamasına göre (Öğülmüş, 2006:20) belirlenmiştir: Kaçınma-Geri Çekilme, Uyma -Verme, Güç Kullanma-Zorlama, Uzlaşma-Problemi Görme, Sorun Çözme-İş birliği. Çatışma çözme süreçleri ile birlikte çatışma sonuçları da belirlenmiştir: Kazan-kaybet, kaybet-kaybet, kazan-kazan. Yapılan çalışma sonucunda Gülten Dayıoğlu'nun 9-12 yaş aralığı çocuk kitaplarında en çok kişiler arası çatışmaların (%62,77) yer aldığı görülmektedir. Kişiler arası çatışmalarda en çok kullanılan çözüm stratejisi, güç kullanma-zorlama (%65,60) stratejisidir. Bu kişiler arası çatışmaların çoğunluğu, kazan-kaybet (%71,52) ile sonuçlanmaktadır. Kişiler arası çatışmaların çoğunlukla güç kullanma-zorlama stratejisiyle çözülmüş olması ve kazan-kaybet sonuçlarının ağırlıkta olması, yapıtların büyük çoğunlukla yapıcı çatışma çözme yaklaşımından uzak olduğunu göstermektedir. Bu çalışmanın, çocuk yapıtlarındaki çatışmalara farklı bir bakış açısı kazandıracağı düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Çatışma, çatışma türleri, çatışma çözme süreçleri, çatışma sonuçları, çocuk edebiyatı, Gülten Dayıoğlu.