Gümrük Birliği ve Türkiye ekonomisine etkileri

Sanayileşmiş ülkeler başta olmak üzere birçok ülke 1950'lerden sonra dünya ticaretinde görülen değişikliklere uyum sağlamak ve bu değişikliklerin avantajından faydalanabilmek için iktisadi bütünleşme sürecine girmişler ve çeşitli organizasyonların içerisinde yer almışlardır. Bu organizasyonların içinde en dikkat çekeni ise Avrupa Birliği (AB) ve özelde de Gümrük Birliği (GB) olmuştur. Tarihte en çok görülen bütünleşme şekli olan GB, üyeler arasında her türlü tarife ve kotaların kaldırılmasını ve üçüncü ülkelere karşı ortak bir tarife oranı uygulanarak ortak dış ticaret politikalarının benimsenmesini ifade etmektedir. Bu çalışmada Gümrük Birliği (GB)'nin Türkiye ve AB arasındaki dış ticaret hacmi üzerine etkileri 1982-2010 dönemi kapsamında analiz edilmiştir. Çalışmanın temel amacı, GB'nin Türkiye açısından ticaret yaratıcı ve ticaret saptırıcı etkilerinin ortaya konulmasıdır. Bu amaç doğrultusunda belirlenen ihracat ve ithalat modelleri zaman serisi yöntemi kapsamında çeşitli analiz teknikleri kullanılarak tahmin edilmiştir. İhracat ve ithalat modellerine ilişkin yapılan eş-bütünleşme test sonuçlarına göre GB, Türkiye'nin AB'ye yaptığı ihracat ve AB'den yaptığı ithalat hacmini pozitif yönde etkilemektedir. Çalışmadan elde edilen genel sonuçlar, GB'nin ticaret yaratıcı etkisinin olduğunu, buna karşın bu etkinin oldukça sınırlı kaldığını göstermektedir. Türkiye'nin GB sonrası gerçekleştirdiği toplam ihracatının pazar paylarına bakıldığında AB'nin payının azalması ve üçüncü ülke pazarlarına ihracatının artması ise GB'nin Türkiye açısından ticaret saptırıcı sonuçları olmadığının bir göstergesidir.