Güney Karadeniz baseninin geç kuvaterner dönemi jeolojik evrimi

Karadeniz yalnızca 34 m derinlikteki bir eşik aracılığı ile Marmara denizi ve Akdeniz ile bağlantılı ve 2200 m derinliğe ulaşan bir basendir. Bu eşiğin varlığı iki önemli olaya neden olmaktadır. Birincisi, son buzul dönemi sırasında dünya genelindeki deniz seviyeleri eşik derinliğinin daha da altına düştüğü için Karadeniz diğer denizlerle olan bağlantısını yitirmiş ve tatlı su sedimentlerinin depolandığı bir ortama dönüşmüştür, ikinci olgu Karadeniz ve bağlı olduğu denizler arasındaki su değişiminin sınırlı olmasıdır. Sonuç olarak günümüz koşullarında Karadeniz, oksik/anoksik sınırın 100-150 m derinliklerde yer aldığı yarı öksinik bir denizdir. Son derece enteresan olan bu iki özellik derin deniz sedimentlerinin bileşiminde belirgin bir biçimde izlenmektedir. Oksijensiz dip sularının biyoturbasyonu engellemesi nedeniyle derin su ortamındaki sedimentler, laminalar şeklinde istiflenerek sedimentasyondaki mevsimsel değişimleri aynen yansıtırlar. Karadeniz abisal bölümünde normal çökelme koşullarıyla biriken sedimentler hiçbir değişikliğe uğramadan aynen korunurlar. Basen tabanında çökelmiş olan sedimenti karıştırıcı biyolojik herhangi bir işlevin meydana gelebilmesi tamamen olanaksızdır. Karadeniz sedimentleri esas olarak üç belirgin üniteye ayrılmıştır; Holosen dönemi yarı öksinik denizel fasiyes (ünite I), geçiş fasiyesi (ünite II) ve Würm buzul dönemi sonlarına ait tatlı su istifleri (Unite III). Bu farklı üniteler Karadeniz baseninin Holosen dönemi deniz seviyesi değişimlerine göstermiş olduğu tepkilerin bir simgesidir. Güney Karadeniz baseninin derin kesimlerinde anoksik koşullarda çökelmiş ünite I ve Ünite II sedimanter birimlerinde yapılan çalışmalarla son 4000 yıllık döneme ait sedimentasyon oranları saptanmıştır. Sapropel biriminin (ünite II) depolanma başlangıç zamanı olarak 3500-4000 yıl BP VY (VY-Varv yılı) tesbit edilmiştir. Bu dönem esas olarak yüksekçe olan birincil üretim ve hayli fazla olan karasal kökenli organik madde girdisi etkisinde yüksek organik karbon birikme oranlarıyla karakteristiktir, izleyen dönemlerde organik karbon birikme oranı belirgin bir şekilde azalırken litojenik materyalde güncelV seviyesine doğru artışlar gerçekleşmiştir, ünite I in başlangıcı olan 1000 yıl BP de genel sediraentasyon oranında yaklaşık %35 lik bir artış meydana gelmiştir. Sedimentasyon oranındaki bu fazlalık Karadeniz'de ani olarak görülmeye başlanan EnUZlarUa huxteyl nin neden olduğu karbonat sedimentasyonu artışı ile doğrudan ilişkilidir. Türbiditler, varvlı bölümlerde saptanmış bulunan normal mevsimsel sedimentasyondan son derece farklı olan toplam sedimentasyon miktarları üzerinde önemli etkilere sahiptirler. Türbidit sayı ve kalınlıkları, benzer sedimanter özelliklere sahip olan alanlardan ve birbirlerine yakın lokasyonl ardan alınmış karotlarda dahi aynı değildir. Türbidit ve slumplar basen merkezlerine önemli miktarlarda detritik malzeme girişine neden olmakta ve sedimentasyon oranlarını 2m/1000yıl seviyelerinin üzerine çıkarmaktadırlar. Bireysel türbiditlerin karotlar arası korelasyonunu yapabilmek mümkün olmamakla birlikte ünite I içerisindeki türbiditler 200'er yıllık aralıklarla kronolojik olarak basen genelinde gruplandırı İmi şiardır. Buna göre Güneydoğu Karadeniz baseninde son 1000 yıl içerisinde meydana gelen türbiditik olaylar Güneybatı Karadeniz basenine kıyasla daha azdır. Ayrıca derin basende tesbit edilebilen türbidit miktarlarında günümüze doğru belirgin artışlar vardır. Güneydoğu Karadeniz baseninden alınmış karotlarda yapılan varv sayım sonuçları Karadeniz baseninde O2/H2S geçiş zonunun gelişimini belirlemede yararlı olmuşlardır. Holosen sapropeli (ünite II) için derin basende 3500 - 1000 yıl BP, yamaçta yer alan diğer bir lokasyonda 2500 - 1000 yıl BP yaş menzili tesbit edilmiştir. Bu şekilde sapropel formasyonunun ilk önce basende başladığı saptanmıştır. Tüm veriler birarada değerlendirildiğinde Karadeniz baseninde 2200 m derinlikte anoksik koşulların başlangıç dönemi olarak 3650 yıl BP hesaplanmıştır.