Güneydoğu Anadolu Bölgesi mısır alanlarında zararlı lepidoptera takımına bağlı türler ve mısır koçan kurdu, Sesamia spp. (Lepidoptera: Noctuidae)'nun yumurta parazitoitleri ile bu parazitoitlerden Telenomus busseolae (Hymenoptera: Scelionidae) üzerine bazı insektisitlerin letal ve subletal etkilerinin belirlenmesi

Mısır (Zea mays L.) farklı değerlendirme yöntemleri nedeniyle oldukça önemli bir kültür bitkisi olup mısır üretim alanı ve miktarı Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde son yıllarda önemli düzeyde artmıştır. Mısır verimini düşüren faktörlerin başında Lepidoptera takımına bağlı zararlılar gelmektedir. Bu çalışmanın ilk aşamasında mısırın en önemli zararlılarından olan Sesamia nonagrioides, S. cretica (Lepidoptera: Noctuidae) ve Ostrinia nubilalis (Lepidoptera: Crambidae)'in 2018-2020 yıllarında Güneydoğu Anadolu Bölgesi mısır ekiliş alanlarındaki yaygınlık ve yoğunluklarının belirlenmesi amaçlanmıştır. Surveyler sonucunda, Sesamia spp.'nin Diyarbakır ilinde diğer illere göre daha yoğun olduğu saptanmıştır. Survey bulguları ilçeler bazında değerlendirildiğinde ise Sesamia spp.'nin en yoğun olduğu ilçe Bismil bulunmuştur. Bu çalışmada ayrıca, Sesamia spp.'nin biyolojik mücadelesindeki en önemli doğal düşmanlardan olan yumurta parazitoitlerinin bölge illerindeki varlıkları ve doğal parazitleme oranlarının (konukçu bulma etkinliği, parazitleme etkinliği ve parazitoit etkisi) belirlenmesi amaçlanmıştır. Surveylerde toplanan Sesamia spp. yumurtalarından laboratuvar koşullarında iki önemli yumurta parazitoiti türü, Telenomus busseolae (Hymenoptera: Scelionidae) ve Trichogramma evanescens (Hymenoptera: Trichogrammatidae) elde edilmiştir. Bu parazitoit türlerinden T. busseolae Güneydoğu Anadolu bölgesi illerinde daha yaygın iken, T. evanescens coğrafik olarak daha sınırlı bir alanda yayılış göstermiştir. Bununla beraber, T. busseolae erginleri survey çalışmalarının yürütüldüğü her üç yılda, ancak T. evanescens ise sadece 2019 yılı surveyleri sırasında elde edilmiştir. Laboratuvar koşullarında ilk olarak farklı ergin öncesi dönemlerde (genç larva, olgun larva ve pupa) farklı etki mekanizmasına sahip insektisitlerin (chlorantraniliprole, imidacloprid, indoxacarb, lambda-cyhalothrin, lufenuron, malathion ve thiamethoxam + lambda-cyhalothrin) farklı dozlarına (önerilen tarla dozu, T, T/2, T/4, T/8 ve kontrol) maruz bırakılan T. busseolae'nin ergin çıkış oranları incelenmiştir. İnsektisit uygulamasına maruz kalan parazitoitlerin ergin çıkış oranlarında meydana gelen azalmalar Uluslararası Biyolojik ve Entegre Mücadele Organizasyonu (IOBC) standartlarına göre sınıflandırılmıştır. Daha sonra, insektisit uygulamalarından sonra çıkış yapmayı başaran dişi parazitoitlerin üreme güçleri ve sonraki dölün ergin çıkış oranı ve eşey (dişi birey) oranları araştırılmıştır. Bu anlamda, uygulama yapılan parazitoitlerin ergin çıkış oranları ve üreme güçleri ile sonraki neslin ergin çıkış oranı ve eşey (dişi) oranı insektisite, uygulama dozuna ve ergin öncesi yaşa göre farklılık göstermiştir. Çalışmanın son bölümünde farklı ergin öncesi dönemlerde insektisit uygulamalarına maruz kalan T. busseolae erginlerinin ovipozisyonu ve konukçuya ayırdığı süre içerisinde sergilemiş oldukları davranışsal parametreleri araştırılmıştır. Parazitoitin antennal ret etme sıklığı, ovipozitoral ret etme sıklığı, ovipozisyonu, konukçudan geçici süreliğine uzaklaşma sıklığı ve ovipozisyon indeksinin uygulanan insektisit, kullanılan doz ve uygulama yapılan ergin öncesi gelişme dönemine göre farklılık gösterdiği saptanmıştır. İnsektisitlerin bu parametreler üzerine önemli düzeyde olumsuz etkileri olduğu belirlenmiştir. Parazitoitin doğadaki etkinliğine temel teşkil eden biyolojik ve davranışsal parametrelerinin kullanılan insektisitlerden olumsuz etkilenebileceği ve bu parametrelerin entegre zararlı yönetim stratejilerinde kullanılacak insektisit seçiminde göz önünde bulundurulması gerektiği sonucuna varılmıştır.