H. 1281/M. 1864-1865 tarihli muhasebe defterine göre Ankara Sancağı'ndaki vakıflar

Vakıf müesseseleri tarih boyunca insanlığın yararı için birçok alanda hizmet vermiştir. Osmanlı Devleti, vakıf müessesesini kendi döneminde geliştirerek daha kurumsal bir hale getirmiştir. Böylelikle Osmanlı'da vakıflar, toplum ve devlet hayatında iç ve dış güvenliğin sağlanması dışında kalan dinî, eğitim, sağlık ve beledî hizmetlerin yürütülmesi gibi pek çok alanda etkili olmasının yanı sıra kamu maliyesi üzerindeki yükü azaltmıştır. Vakıfların bahse konu olan hizmetlerini toplumun geneline sunması ve bünyesinde istihdam ettiği görevlilerin ücretlerini karşılayabilmesi için güçlü finansal kaynaklara sahip olması gerekmiştir. Vakıfların bu finansal güçleri, somut ekonomik ve mali verileri muhasebe defterlerine kaydedilmiştir. Vakıfların söz konusu ekonomik işleyişleri hakkında vakıf muhasebe defterleri bize pek çok bilgi sunmaktadır. Bu bilgiler arasında vakıfların bulunduğu muhit, dönemin mütevellisi, vakfın gelir kaynakları ve yapılan harcamalar yer almaktadır. Bu tez çalışmasında, Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi'nde bulunan, H. 1281-1282/M. 1864-1865 tarihli 1974 numaralı Ankara vakıf muhasebe defteri ele alınıp incelenmiştir. İncelenen defterde; Ankara Merkez kaza ile Ankara sancağına bağlı bulunan Ayaş, Sifrihisar/Sivrihisar, Begbâzârı/Beypazarı, Zir, Dinek Keskini-Kalecik Keskini, Yabanâbâd, Çubukâbâd, Mihalıççık, Bâlâ, Kara Hisar-ı Nallu, Haymana, Sungurlu ve Konur kazalarında bulunan toplam 129 vakıf tespit edilmiştir. Bu vakıflar dinî, sosyal, eğitim ve kültür başlıkları altında sınıflandırılmıştır. Ankara şehir merkezi ile Ankara'ya bağlı kaza ve köylerdeki vakıfların gelir durumları, hizmet alanları, harcama kalemleri, vakfın hizmetindeki vazife sahipleri gibi konular üzerine değerlendirilmeler yapılmıştır. Bu tez çalışması ile vakıf muhasebe defterinden yola çıkarak Ankara'da, Ankara'ya bağlı kaza ve köylerde yer alan vakıfların muhasebeleri bütüncül olarak ele alınmış ve değerlendirilmeye çalışılmıştır.