Hadislerde kul hakkı ihlalleri (mezâlim) ve helalleşme yolları

İslâm dini, kulların birbirlerine karşı olan haklarına çokça önem vermiştir. Kul haklarının ihlal edilmesi İslâm dinince büyük günahlar arasında sayılmış ve yasaklanmıştır. Özellikle Kur'an'da ve Sünnet'te kul haklarının ihlal edilme durumuna sıklıkla değinilmiştir. Kul hakkı ihlallerinin belli başlı konuları vardır. Bunların başında insanın öldürme ve yaralama gibi canına kastedilen hak ihlalleri gelmektedir. İnsanın canına olduğu gibi malına zarar vermek de hak ihlallerindendir. Mal hakkındaki hak ihlalleri faiz, borç, ticarette sahtekârlık, fakirin hakkı olan zekatı vermeme ve hırsızlık gibi ferdi ilgilendiren kul hakları olduğu gibi kamu malında yolsuzluk ve rüşvet gibi toplumsal hak ihlalleride olabilmektedir. Aynı zamanda insanın, onurunun ve itibarının zarara uğramasıda başka bir kul hakkı ihlali konusudur. İnsanın onuruna zarar verilen hak ihlâlleri arasında iftira, gıybet, insanların ayıplarını araştırmak, sövmek, hakaret etmek, lanet etmek ve alay etmek gibi hak ihlalleri sayılabilmektedir. Hak sahiplerine gelince onlar da karşılıklı muhatap halinde olunan anne-baba, karı-koca, çocuk, akraba, komşu, misafir, yetim, işçi-işveren, yöneten-yönetilen, Müslümanların geneli ve gayri müslimlerdir. Her bir muhataba karşı belli başlı görev ve sorumluluklar vardır. Herhangi birinin hakkını ihlâl etmek İslâm dinince yasaklanmıştır. Son olarak ise hak ihlalleri sonucu oluşan hakkın ödeştirilmesi yani helalleşme gelmektedir. İnsanların birbirleriyle helalleşmesinin belli başlı yolları vardır. İlk olarak maddi bir zarar yoksa helallik isteme gelmektedir. Aynı şekilde hak sahibi, hakkından feragat edip vaz geçerse hak ihlali ödeştirilmiş olur. Bunun yanındasuçlu kişilere suçlarının karşılığı olarak ceza ve kısasın uygulanmasıyla veya maddi zararın tazmin edilerek telafi edilmesiyle de hak ödeştirilmiş olmaktadır. Hz. Peygamber (s.a.s)'in hayatına baktığımızda hak ihlalleri karşısındaki üslûp ve tepkilerini çok net görmekteyiz. Allah Resûlü hak ihlalleri konusunda cidiyeti elden bırakmamış, adaletle hükmetmiş ve hak sahibinin hakkını korumaya çokça ihtimam göstermiştir. Anahtar Kelimeler: Hadis, Hak, Kul Hakkı, İhlal, Din