Hakkâri yöresi yabani incir (ficus carica var. rupestris) genotiplerinin seleksiyonu ve genetik karakterizasyonu

Hakkâri'de yetiştirilen yerel incirlerin özelliklerini belirlemeye yönelik bir araştırmada, Çukurca ve Derecik bölgelerinde toplam 94 adet genotip incelenmiştir. Bu genotipler üzerinde çeşitli morfolojik özellikler incelenmiş ve değerlendirilmiştir. Araştırmanın sonuçlarına göre, incir ağaçlarının gelişim kuvveti ve büyüme şekli üzerinde genotiplere bağlı önemli farklılıklar tespit edilmiştir. Bodur, yarı bodur ve kuvvetli gelişim gösteren genotipler bulunmuş, yayvan gelişim alışkanlığına sahip genotiplerin çoğunun yayvan, dik ya da yarı dik şekillerde büyüdüğü belirlenmiştir. Ayrıca, incir ağaçlarının sürgünlerinin uzunluğu ve kalınlığı üzerinde de genotiplere bağlı olarak önemli değişiklikler görülmüştür. Sürgün uzunluğu ve kalınlığı incelendiğinde, genotipler arasında büyük çeşitlilik olduğu ve bazı genotiplerin diğerlerine göre daha uzun veya daha ince sürgünlere sahip olduğu görülmüştür. Araştırmada incelenen yaprak özellikleri de genotiplere bağlı olarak değişiklik göstermiştir. Yaprak uzunluğu, genişliği, yaprak lop sayısı gibi özellikler incelenmiş ve genotipler arasında önemli farklılıklar saptanmıştır. Örneğin, HD1 genotipi en büyük yapraklara sahipken, diğer genotiplerden farklı olarak yaprakları daha küçük olan genotipler de bulunmuştur. Meyve ağırlığı, boyutu, şekli, kabuk ve et rengi açısından genotipler arasında önemli farklılıklar bulunmuştur. Örneğin, HD19 genotipi en büyük meyvelere sahipken, HD5 genotipi en küçük meyvelere sahiptir. Meyve şekli genellikle yuvarlak veya basık yuvarlaktır, ancak bazı genotiplerin armut veya üst şekilli meyvelere sahip olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, meyve rengi üzerinde de genotiplere bağlı olarak önemli farklılıklar gözlemlenmiştir. Kabuk rengi genellikle sarı veya mor olarak belirlenmiş, meyve eti renginin ise genellikle kahverengi olduğu tespit edilmiştir Genotipler arasında suda çözünür kuru madde miktarı, titre edilebilir asit miktarı, C vitamini, toplam fenolik, toplam flavonoid, toplam monomerik antosiyanin ve antioksidan aktivite gibi biyokimyasal özelliklerde önemli farklılıkların olduğu görülmüştür. Bu değerler incelendiğinde, incir genotiplerinin kimyasal bileşimlerinin geniş bir yelpazeye yayıldığı ve genotipler arasında belirgin farklılıkların olduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak, Hakkâri'de yetiştirilen yerel incirlerin genetik çeşitliliğinin oldukça zengin olduğu ve bu genotiplerin morfolojik, pomolojik ve kimyasal özelliklerinin incelenmesinin önemli olduğu sonucuna varılabilir. Bu çalışma, yerel incir çeşitlerinin tanımlanması ve genetik kaynakların korunması için önemli bir adım olabilir