Halk anlatılarında şiddet (Ardahan örnekleminde)

Çalışmamızın temel amacı, yüzyılımızın en büyük problemi olan şiddetin her boyutuyla anlaşılması için halk edebiyatı alanında katkı sunarak Ardahan halk anlatılarında şiddeti incelemek ve tespit etmektir. Saha çalışmalarından derlenen ve yazılı kaynaklardan elde edilen; efsane, masal ve halk hikâyelerinde şiddetin, fiziksel, sözel, psikolojik, ekonomik ve sosyal türlerinde analiz çalışması yapılmıştır. Yapılan analizler sonucu Ardahan halk anlatılarında, şiddette dayalı anlatım kurgusu, tanımlara uygun somut şiddet varlığı neredeyse anlatı türlerinin hepsinde mevcuttur. Anlatılarda daha çok fiziksel ve sözel şiddet hâkimdir. Şiddet unsurları yörenin ekonomik, kültürel ve coğrafi konumu göz önünden bulundurularak yorumlanmıştır. Söz varlığımız duygularımızı, davranışlarımızı, doğayı, genel kavramaları anlamlandırıp seslendirdiğimiz kelimelerden oluşur. Kendimizi İfadede kullandığımız bu kelimler hayatımızda neyin var olduğunu bize yansıtır. Anlatılarda kullanılan kelime tercihleri, anlatım ifadeleri bize Ardahan halk anlatılarında ve günlük yaşamında şiddetin varlığını göstermiştir. Bir kültürü, toplumu analiz etmek, tanımak, özümsemek ve çözümlemek için sözlü kültür anlatılarına bakarak başlamak en ilk ve en önemli basamaktır. Geçmişin yüklü hafızasını en iyi akran ve hala canlılığını devam ettiren ve çalışmamızın evrenini sözlü kültür ve sözlü kültür ürünlerinin zengin olduğu Ardahan halk anlatıları oluşturmaktır. Ardahan'a özgü bir destan derlenmesi ve Ardahan'a ait yaradılış mitlerine de rastlanılmamış olması, fıkralarında güldürü unsuru olması ve şiddet tanımı çerçevesinde değerlendirilememesi neticesinde Ardahan anlatılarından masallar, efsaneler, halk hikâyelerinin değerlendirilmesi uygun görülmüştür. Birinci bölümde çalışmamızın alan sınırlamasını oluşturan Ardahan ilinin sosyo-ekonomik ve kültürel yapısına değinilmiştir. İkinci bölümde, kuramsal çerçevede Dünya Sağlık Örgütü (WHO), ve TBMM, Hayat Boyu Öğrenme Müdürlüğü ve HEGEM Şiddetle Mücadele Vakfı tarafından yapılan tanımlarından hareket edilmiştir. Şiddetin türlerine dair bilgi ve tanımlar sunulmuştur. Üçüncü bölümde Ardahan efsanelerine şiddet ele alınmıştır. Efsanelerde, Dilek Sarıkaya (hazırlayıp savunduğumuz) Ardahan Efsaneleri yüksek lisans tezinden 107 efsane analiz edilmiştir. Dördüncü bölüm Ardahan masallarında şiddet çalışılmıştır. Masallarda Ramazan Korkmaz'ın Çıldır ve Etnografyası, Ahmet Ali Aslan'ın Ardahan- Çıldır- Göle Masalları, Ümit Kaftancıoğlu'nun Tek Atlı Tekin Olmaz ve saha derlemelerinden 92 masal incelenmiştir. Beşinci bölümde Ardahan halk hikâyelerinde şiddet incelenmiştir. Halk hikâyelerinde Ramazan Korkmaz'ın Çıldır ve Etnografyası, Mete Taşlıova, Fikret Türkmen, Nail Tan'ın Âşık Şeref Taşlıova'dan Derlenen Halk Hikâyeleri, A. Berat Alptekin'in Çıldırlı Âşık Şenlik Divanı eserlerinde yer alan 32 halk hikâyesi değerlendirilmiştir. Son bölümümüzde de nesir türlerinde karşılaşılan şiddetin tasnifi ve nedenleri üzerinde değerlendirme yapılmıştır. Tez incelememizde yer alan Ardahan halk anlatılarından, şiddet tanımlarına uygun örnekler içeren metinler irdelenmiştir. Araştırmamızda, şiddeti farklı bir disiplinde ele alarak bu konuda yeterince çalışma olmamasının açığını bir nebze olsun kapatmak ve örnek çalışma oluşturmak, saha çalışmalarından yararlanıldığı için ağız araştırmalarına, sözlü gelenekte varlığı devam eden türleri kayıt altına almak, kültür zenginliğini korumak ve tarihi olguların yansımasını görmek açısından ilgili alanlara katkı sunması açısından önemlidir.