Ham petrol fiyatlarındaki değişikliklerin Türkiye'de makroekonomik değişkenlere etkisi

Petrol, dünya enerji ihtiyacının üçte birini karşılayan, binlerce üründe hammadde, hava, kara ve deniz taşıtlarında yakıt olarak kullanılan, ikamesi zor bir üründür ve büyük talep görmektedir. Bu talep, petrolü hem ülke ekonomileri, hem de uluslararası ekonomik ve siyasi ilişkiler için önemli bir emtia haline getirmektedir. Bu sebeple petrol kaynaklarına sahip olmak önemli bir avantaj sağlarken, bu kaynaklardan mahrum olmak, bu ürünü ithal etme zorunluluğunu doğurmaktadır. Ekonomik aktiviteyi doğrudan etkileyebilme potansiyeli taşıyan petrolün, fiyatlarında yaşanan öngörülemez değişiklikler üretimin yavaşlamasına, işsizliğin artmasına, genel fiyat düzeyinin yükselmesine ve dış ticaret dengelerinin bozulmasına sebebiyet vererek ekonomileri krize kadar uzanan büyük problemlerle karşı karşıya bırakmaktadır. Bu problemler ekseninde bu çalışmanın amacı da, petrol fiyatları ve makroekonomik göstergeler arasındaki girift ilişkinin anlaşılması ve petrol fiyatlarında meydana gelen değişimlerin Türkiye özelinde makroekonomik etkilerinin araştırılmasıdır. Bu amaç doğrultusunda petrol fiyat değişimlerinin genel ekonomik yapıyı oluşturan reel sektör (büyüme, işsizlik ve kamu harcamaları), para piyasası (enflasyon ve faiz) ve dış ticaret (dış ticaret açığı ve kur) üzerindeki etkilerin ayrı ayrı incelenmesi ve petrolün Türkiye için önemli bir politika girdisi olup olmadığının tespit edilmesi amacıyla yedi hipotez oluşturulmuş, bu hipotezler Maki Eşbütünleşme, Toda Yamamoto nedensellik, Hacker-Hatemi nedensellik, Hatemi-J asimetrik nedensellik ve Hatemi-J zamanla değişen asimetrik nedensellik testleriyle sınanmıştır. Test sonuçları, petrol fiyatlarının dış ticaret açığı ve kamu harcamaları ile eşbütünleşik olduğunu, ayrıca incelenen tüm değişkenleri çeşitli nedensellik ilişkileriyle önemli ölçülerde etkilediğini ortaya koymuştur. Bu sonuçlar, petrolün Türkiye ekonomisi için önemli bir emtia ve hem para hem de maliye politikası oluşturulurken göz önünde bulundurulması gereken önemli bir politika girdisi olduğunu göstermektedir.