Introduction and development of Pan-İslamism in Ceylon in the Hamidian era (1876-1909)

On dokuzuncu yüzyılın sonlarında ivme kazanan başlıca ideolojilerden biri, Müslüman ümmetin tek bir siyasi otorite altında birleşmesini savunan Pan-İslamizm olmuştur. 1876-1909 yılları arasında Osmanlı İmparatorluğu'nu yöneten ve aynı zamanda bu dönemde Halife olan Sultan II. Abdülhamid, Avrupa'nın müdahaleleri ve sömürgecilik faaliyetleri karşısında dünya Müslümanlarının desteğini kazanmak amacıyla Pan-İslamizmden yararlanmıştır. Bu dönemi analiz eden bu tez, Pan-İslamizmin Hamidiye Dönemi'nde (1876-1909) Seylan (Sri Lanka) Müslümanlarına nasıl ulaştığını ve onları nasıl etkilediğini incelemektedir. Türkiye ve Sri Lanka'da yürütülen arşiv araştırmalarını temel alan bu çalışma, Hamidiye Pan-İslamizminin tarihine, kapsamına ve başlıca savunucularına ilişkin bir değerlendirme ile başlamakta; ardından iki alt soruya yanıt aramaktadır. İlk alt soru, Pan-İslamcı fikirlerin Seylan'a başlıca hangi kanallar ve aktörler aracılığıyla ulaştığını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu soruya yanıt olarak bu tez, Seylan'daki Osmanlı Fahri Konsoloslarının, Mısır'daki siyasi sürgün Urâbî Paşa'nın ve yükselen Müslüman basınının Seylan Müslümanları arasında Pan-İslamizmin yayılmasındaki rol ve etkisini incelemektedir. Ayrıca Pan-İslamizmin, Seylan'da İslami modernizm ve 'Araplaşma' fikirleri ile nasıl özdeşleştiğini de analiz etmektedir. İkinci alt soruda Seylanlı Müslüman toplumunun farklı kesimlerinin Pan-İslamizme nasıl tepki verdiği ve bu tepkileri hangi faktörlerin şekillendirdiği sorusuna yanıt arayan çalışma, okuryazarlık, teknoloji, sömürgecilik, kültürel heterojenlik, sosyo-dini dinamikler, siyasi ihtiyaçlar ve kişisel çıkarların Seylan Müslümanlarının Pan-İslamizmi algılama ve ona yanıt verme biçimlerini nasıl etkilediğini incelemektedir. Çalışmanın başlıca bulgularından biri, Pan-İslamizmin Tamilce konuşan kentli Moorların toplumsal statülerini yükseltmelerine, ticari faaliyetlerini genişletmelerine, siyasi emellerini gerçekleştirmelerine, Orta Doğu kökenli olma iddialarını güçlendirmelerine ve kendilerini Tamil toplumundan farklı, ayrı bir etnik grup olarak konumlandırmalarına yardımcı olduğudur.