Hamzanâme'nin 12. cildinin halk bilimsel incelemesi (Metin-sözlük)

Türk edebiyatında önemli bir yere sahip olan Hz. Hamza'nın kahramanlıkları etrafında gelişen Hamzanâmeler, aslen Arap kaynaklı olup İran edebiyatında yeni bir forma girerek Türk, Moğol, Hint, Urdu ve Java edebiyatlarında yerini almıştır. Türk edebiyatında Hamzanâmeler XIV. yüzyılda Hamzavî tarafından 72. cilt olarak yazılmıştır. Hamzanâmeler mensur ağırlıklı olup yer yer manzum parçalar da ihtiva etmektedir. Bu çalışma Hamzanâme'nin 12. cildinin metin ve muhteva bakımından Türk Halk Edebiyatı etrafında ayrıntılı incelemesini amaçlamaktadır. Bu cilt, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığı Kütüphanesi'nde 1497 numara ile kayıtlı olup 112 varaktan oluşmaktadır. Üç ana bölümden oluşan çalışmamızın giriş bölümünde eserin yazarı Hamzavî ve Türkçe Hamzanâmeler hakkında bilgi verildikten sonra yurt içinde yapılan çalışmalar tespit edilmiştir. Daha sonra Hamzanâmelerin yurt dışı nüshalarından kısaca bahsedilip araştırmacıların dikkatleri çekilmeye çalışılmıştır. Birinci bölümde metnin nüsha tasnifi yapılarak şekil ve muhteva bakımından incelenmiştir. İslamî kahramanlık anlatılarının ilklerinden sayılan Hamzanâmeler; destan, halk hikâyesi, masal, efsane ve menakıbnâmelerde yer alan motiflerin tamamını içerisinde barındırır. Bu özellikleri ile geniş bir şahıs kadrosuna sahip olan Hamzanâme'nin 12. cildinin Türk Halk Edebiyatı etrafında motifleri ayrıntılı bir şekilde tespit edilmeye çalışılmıştır. Sözlü kültür ortamından yazıya geçişin ilk örneklerinden olan Hamzanâme anlatılarının güçlü bir mizahî anlatımı olduğu bu tez çalışmamızla tespit edilmiştir. İkinci bölümde 112 varaktan oluşan Hamzanâme'nin 12. cildinin yazı çevirimi yapılmıştır. Bu yazı çeviriminde Hamzanâme'nin 12. cildinin diğer nüshaları ile metin kritiği yapılarak aralarındaki nüanslar dipnotlarla gösterilmiştir. Tezin sonunda sözlük, kişi adları dizini ve yer adları dizini oluşturulmuştur. Geçiş dönemi eseri olan Hamzanâmeler sözlü kültür ortamında oluştuğundan zengin bir anlatı gücüne sahiptir. Hamzanâmelerin, Dede Korkut Hikâlerindeki motiflerle ortak özellikler taşıdığı, savaş, aşk ve mizah konulu hikâyelerden oluştuğu tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler : Halk Bilimi, Hamzavî, Hamzanâme, Hz. Hamza, Nuşirevân, destan, motif