Hastalık biliş anketi'nin geçerlik ve güvenilirliği

ÖZET AYKUL A. Hastalık Biliş Anketi'nin Geçerlik ve Güvenilirliği, Başkent Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Tezli Yüksek Lisans Programı, Ankara, 2018. Bu çalışmanın amacı, Evers ve Kraaimaat tarafından geliştirilmiş olan "Illness Cognition Questionnaire" Hastalık Biliş Anketi'nin Türkçe'ye uyarlanması ile geçerlik ve güvenilirlik özelliklerini belirlemek idi. Hastalık Biliş Anketi için yazarından gerekli yazılı izinler alındıktan sonra iki ileri ve bir geri çeviri metodu uygulandı. Çalışmaya Başkent Üniversitesi Ankara Hastanesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Anabilim Dalı ayaktan tedavi polikliniğine başvuran kronik kas iskelet sistemi hastalıklarına bağlı ağrısı olan toplam 205 hasta dahil edildi. Anketin test-tekrar test güvenirliğini gerçekleştirmek için 81 hastaya 2 gün sonra tekrar uygulama yapıldı. Çalışmanın başlangıcında bireylerin sosyodemografik ve klinik özellikleri sorgulandı. Ağrı değerlendirmesi için McGill Ağrı Anketi (Kısa Form) kullanıldı. Geçerliği test etmek için hastalara Hastalık Biliş Anketi ile birlikte kısa hastalık algı ölçeği ve hastane anksiyete ve depresyon anketleri uygulandı. Hastalık Biliş Anketi'nin yapı geçerliği Doğrulayıcı Faktör Analizi ile yakınsak ve ıraksak geçerlik ise Pearson korelasyon analizi ile değerlendirildi. Anketin güvenilirlik düzeyini belirlemek için Cronbach alfa iç-tutarlılık ve test-tekrar test güvenilirlik katsayıları hesaplandı. Yapılan doğrulayıcı faktör analiz sonuçlarına göre çaresizlik alt boyutu maddelerine ait faktör yükleri 0,78 ile 0,85 arasında, kabul etme alt boyutuna ait faktör yükleri 0,58 ile 0,85 arasında, algılanan faydalar alt boyutuna ait faktör yükleri ise 0,73 ile 0,79 arasında değişkenlik gösterdi. Anketin iç tutarlılık katsayıları çaresizlik alt boyutu için 0,92; kabul etme alt boyutu için 0,86; algılanan faydalar alt boyutu için ise 0,89 olarak bulundu. Yapılan analizler çaresizlik alt boyutuna ait ilk ölçüm ile tekrar test çaresizlik alt boyutu arasında 0,69 düzeyinde istatistiksel olarak pozitif anlamlı bir ilişki olduğunu gösterdi. Kabul etme alt boyutuna ait ilk test ile tekrar test arasında 0,46 düzeyinde istatistiksel olarak pozitif anlamlı bir ilişki saptandı. Algılanan faydalar alt boyutuna ait ilk test ile tekrar test arasında 0,66 düzeyinde istatistiksel olarak pozitif anlamlı bir ilişki saptandı. Sonuç olarak; Hastalık Biliş Anketi'nin Türkçe sürümü geçerli ve güvenilir bulundu. Hastalık Biliş Anketi'nin uygulama süresinin kısa olması ve kolay anlaşılabilir olmasından ötürü kliniklerde kolaylıkla kullanılabilecek bir ölçme değerlendirme aracı olduğunu söyleyebiliriz. Türk toplumunda hastalık algısında yeni bir farkındalık sağlayan Hastalık Biliş Anketi'nin farklı hastalıklarda ve yaş gruplarında incelenmesi gerektiğini düşünmekteyiz. Anahtar kelimeler: Hastalık biliş anketi, Türkçe sürüm, geçerlik, güvenilirlik.