Hatice Nakiyye Hanım Lügât-ı Fârisiyye

Bir dilin söz varlığını ortaya koyan sözlükler, o dilin yapısı ve işleyişi hakkında bilgiler veren önemli kültür miraslarıdır. Dilin doğru öğrenilmesi ve öğretilmesi hususunda en temel kaynaklar olarak karşımıza çıkan sözlükler, bilimsel araştırmaların zeminini oluşturması bakımından ayrı bir öneme haizdir. Farsça, edebî dil olarak tarih boyunca Türk kültür ve medeniyetini etkilemiştir. Özellikle Farsçanın çok fazla ilgi gördüğü Osmanlı'da, Farsçanın öğretilmesi amacıyla manzum ve mensur sözlüklerin kaleme alındığı görülmektedir. Manzum sözlükler daha çok ilkokul seviyesindeki çocukların dil öğretiminde kullanılırken, mensur sözlükler her yaştan insanın dil öğrenmesi noktasında ihtiyaçlarına cevap veren eserler olmuştur. Bundan dolayı klasik Türk edebiyatı sahasında çok sayıda Farsça-Türkçe mensur lügat kaleme alınmıştır. Tez çalışmamızda 19. yüzyılın önemli ilim sahibi kadınlarından olan şair Hatice Nakiyye Hanım'ın Lügât-ı Fârisiyye isimli mensur Farsça-Türkçe sözlüğü incelenmiştir. Lügât-ı Fârisiyye dönemin önemli Farsça-Türkçe sözlüklerindendir. Beyazıt Devlet Kitaplığı'nda (nr. 22556, 1310) Lügât-ı Fârisiyye adı ile kayıtlı bulunan lügat, Nakiyye Hanım'ın basılmış tek eseridir. Sultan AbdulhAmîd Han adına yazılmış olan bu sözlük vesilesi ile, Tarih ve Farsça öğretmeni olan şair Nakiyye Hanım gümüş madalya ile ödüllendirilmiştir. Şair, eserinde 41 başlık altında çeşitli konularda Farsça kelimelerin Türkçe karşılığını vermiştir. Bu eserinde yazar, dinî ve uhrevî konulardan, padişah ve padişahlara ait isimlere, çeşitli yiyecek adlarından kıymetli taşlara kadar muhtelif ait 2153 Farsça kelimenin Türkçe karşılığını vermiştir. Tezin giriş bölümünde sözlük kavramı üzerinde durulmuş, sözlükçülük tarihine kısaca değinilerek Farsça-Türkçe mensur sözlüklerden bahsedilmiştir. Birinci bölümünde, Hatice Nakiyye Hanım'ın hayatı ve eserleri üzerinde durulmuş, ikinci bölümünde ise metin tespitinde kullanılan transkripsiyon sistemi ve metin yazımı ile ilgili açıklamalarda bulunularak sözlüğün metninin yazı (transkripsiyonu) çevrimi verilmiştir. Çalışmanın sonunda da, Lügât-ı Fârisiyye'nin tıpkı basımı yer almaktadır. Anahtar Sözcükler Klasik Türk Edebiyatı, Sözlük, Farsça-Türkçe Sözlük, Mensur sözlük, Hatice Nakiyye Hanım