Havacılık sektöründe bir talep tahmini ve filo atama çalışması

Küresel hava yolu endüstrisinin dünya ekonomisinde büyük bir önemi bulunmakta, her yıl milyonlarca insanın hayatında belirleyici bir rol oynamaktadır. Havacılık sektörü turizm ve sanayi sektörleriyle yoğun olarak iş birliği içinde olması sebebiyle diğer sektörlere kıyasla ekonomik değişimlerden ve uluslararası gelişmelerden daha kolay etkilenmektedir. 2020 yılında küresel salgın olarak ilan edilen Koronavirüs Hastalığı, önceki krizleri ardında bırakarak havacılık endüstrisine büyük bir şok yaşatmıştır. Ülke bazında uygulanan seyahat kısıtlamaları ve yolcu talebindeki benzeri görülmemiş düşüş, çoğu hava yolu şirketinin faaliyetlerini durdurmaya yol açmış, bazı hava yolu şirketlerini ise iflas noktasına sürüklemiştir. Sektör hızla toparlanmaktadır ancak henüz 2019 yılı seviyelerine dönülememiştir. Böyle hassas bir endüstride olası bir kriz dönemi ve kriz dönemi sonrası toparlanma sürecinin iyi bir planlama süreci ile yürütülmesi gerektiği ortadadır. Bu tez çalışması ile kriz dönemi ve kriz dönemi sonrası hava yolu operasyonlarının planlanması için hava yolu yöneticilerine yardımcı olacak bir karar destek sisteminin oluşturulması amaçlanmıştır. Önerilen karar destek sisteminde hava yolu planlama süreçlerinin tüm adımlarında yer alan ve süreci belirleyen yolcu sayılarının tahmin edilmesi ve tahminlenen döneme göre filo atama probleminin çözülmesi amaçlanmıştır. Bu doğrultuda Uzun Kısa Süreli Bellek (LSTM) ve Box-Jenkins yöntemi olan SARIMA modeli ile yolcu sayıları tahmin edilmiştir. Kullanılan veri setinde daha iyi performans gösteren Box-Jenkins yöntemi ile örneklem dışı öngörü yapılmıştır. Ardından, elde edilen öngörüler girdi olarak kullanılarak günlük hava yolu kazancını enbüyükleyen filo ataması matematiksel modeli geliştirilmiştir. Modelleme sonucunda haftalık uçuş-filo çizelgeleri ve hava yolu kazancı elde edilmiştir. İncelenen uçuş firmasının analiz periyodu boyunca yaptığı gerçek filo atama sonuçları ile önerilen karar destek sisteminden elde edilen filo atama sonuçları kazanç kriteri açısından karşılaştırılmıştır. Yapılan analizler sonucunda, önerilen karar destek sisteminin yolcu sayısı tahminlemede ve filo ataması problemini çözümünde etkin olduğu ortaya konulmuştur.