Hazine işlemleri ile genel bütçe dengesi ve finansmanı

Etkin bir nakit ve borç yönetimi, bütçe yönetiminin ayrılmaz bir parçasını oluşturmaktadır. Hükümetler nakit yönetimine göre borçlanmakta ve gelecek mali yıl bütçe planlarını buna göre şekillendirmektedir. Para ve maliye politikalarının etkin bir biçimde uygulanabilmesi için nakit, borç ve bütçe yönetiminin uyumlu bir şekilde yapılması gerekmektedir. Bu amaçların gerçekleştirilmesi için hazine işlemleri ve fonksiyonları büyük önem arz etmektedir. Bu çalışmada ülkemizdeki hazine yönetim sistemi ele alınmıştır. İlk olarak günümüz hazine sistemine gelene kadar geçen tarihî evreler Türk hazine tarihi adı altında ele alınmıştır. Daha sonra hazine fonksiyonları olan nakit, alacak, borç ve risk yönetimleri anlatılmış ve bunların bütçe ile ilişkisi değerlendirilmiştir. Çalışmamızın 4. Bölümünde borçlanma, kasa/banka ve diğer işlem kalemleri ile genel bütçe faiz dışı dengesi, genel bütçe dengesi ve genel bütçe nakit dengesi değişkenleri arasındaki ilişkiler Granger modeli ile incelenmiştir. Örneklem periyodu Ocak 2006 ve Aralık 2021 dönemini kapsamaktadır. Çalışmanın ampirik bulgularına göre, genel bütçe faiz dışı dengesi ve genel bütçe nakit dengesinde meydana gelen bir birimlik değişimin borçlanma kaleminde azalışa; genel bütçe dengesinde meydana gelen bir birimlik değişimin artışa; kasa/banka değişkeninde ise genel bütçe dengesinde meydana gelen bir birimlik değişimin artışa neden olduğu sonucuna varılmıştır. Bu durumda ülkenin etkin bir nakit, borç ve bütçe yönetimi için nakit rezervlerini arttırması, nakit dengesi ve faiz dışı fazla vermesi sağlanmalıdır.