Hekimbaşı Mustafa Behçet Efendi'nin tıp tarihindeki yeri, Tertîb-i Eczâ, Kolera Risalesi, Çiçek Aşısı Risalesi, Ruhiye risalesi adlı eserlerinin transkripsiyon ve değerlendirmesi

Bu çalışma Osmanlı Devleti'nde III. Selim (1761-1808), IV. Mustafa (1779-1808) ve II. Mahmud (1785-1839) dönemlerinde Hekimbaşı olarak görev yapmış olan Mustafa Behçet Efendi'nin hayat safahatını, Osmanlı tıp tarihine katkılarını ve bazı eserlerinin transkripsiyon ve değerlendirmesini ihtiva etmektedir. Çalışmamızda Mustafa Behçet Efenidi'nin hekimlik kimliğini ön plana çıkarılarak hekimbaşılık yaptığı dönemlerde Osmanlı tıp biliminin gelişmesi için yurt dışındaki gelişmeleri takip edip bu gelişmeleri ülkesine kazandırmak için yaptığı çalışmaları kronolojik bir doğrultuda ele almaya çalıştık. Başta Latince olmak üzere, yabancı dil öğrenimini geliştirmek için yurt dışında bulunduğu dönemde yaptığı çalışma, araştırma ve tercüme eserlerinden tıp dünyasına ve Osmanlı tıbbına kazandırdığı ulaşabildiğimiz 12 eseri tespit ederek bu eserlerden bazılarını günümüz Türkçesine transtkribe ederek değerlendirmeye çalıştık. Hekimbaşılık görevini yeni aldığı dönemlerde Osmanlı Devleti'nde Batı tarzındaki ilk hastaneyi açmak için dönemin padişahına raporlar sunan Mustafa Behçet Efendi yine Hekimbaşılık görevini yürüttüğü dönemde tıp dilini mümkün olduğunca anlaşılır kılmak için ilim dünyasına tercüme eserler de kazandırmıştır. Bunun yanı sıra Osmanlı tıp dilini Türkçeleştirme çalışmalarıyla da tanınmış, bu amaçla çok az sayıdaki Türk talebelerle ilk Türkçe tıp terimleri sözlüğünü meydana getirmeye çalışmıştır. Mustafa Behçet Efendi, büyük çoğunluğunu yabancılarıdan ve gayrimüslimlerden oluşan Osmanlı tababetini Türk hekimlerin çoğunlukta olduğu bir şekle sokma girişimlerinde bulunmuştur. Günümüzde 14 Mart tarihinin tıp bayramı olarak kutlanmasının sebebi de Mustafa Behçet Efendi'nin Mekteb-i Tıbbiye-i Adliye-i Şâhâne'nin temelini oluşturarak ilk modern tıp eğitimi veren Tıbhane-i Amire'nin 14 Mart 1827'de açılmasını sağlamasıdır. Anahtar Kelimeler: Tıp, Hekimbaşı, Mustafa Behçet, Kolera, Çiçek hastalığı.