Hemşirelerde empatik eğilim: Sistematik derleme

Amaç: Türkiye'deki hemşirelerin empatik eğilimleri ve etkileyen faktörlerin belirlenmesi amaçlanmıştır. Yöntem: Bu çalışmanın yöntemi sistematik derlemedir. Bu derlemede belli bir tarih kısıtlamasına gidilmeden, "Web of Science, Google Scholar, Pubmed, Türk Psikiyatri Dizini ve Tr Dizin" veri tabanlarında Türkçe yayınlara ulaşabilmek için "empati, empatik eğilim, hemşire, hemşireler, hemşirelik" İngilizce yayınlara ulaşabilmek için "empathy, empathic tendency, nurse, nurses, nursing" anahtar kelimeleri ile literatür taraması yapıldı. Çalışmaya hakemli dergilerde yayınlanmış Türkiye'de yapılmış çalışmaların Türkçe ve İngilizce dillerindeki yayınları, örnekleminde yalnız hemşirelerin yer aldığı, veri toplama aracı olarak Empatik Eğilim Ölçeği kullanılan araştırma makaleleri dahil edildi. Bu çalışmanın tarama sayılarının belgelenmesinde PRISMA diyagramından yararlanılmış olup araştırma verilerinin analizi ve bulguların sentezlenmesi şeklinde çalışma tamamlanmıştır. Bulgular: İncelenen 29 araştırmanın 21'i Türkçe, 8'i İngilizcedir. İncelemeye alınan çalışmaların araştırmacılar tarafından 12'sinin tanımlayıcı, 5'inin tanımlayıcı-ilişki arayıcı, 4'ünün tanımlayıcı-kesitsel, 2'sinin tanımlayıcı-analitik, 1'inin kesitsel ilişki arayıcı, 1'inin keşfedici, 1'inin deneysel, 1'inin kesitsel, 1'inin korelasyon ve 1'inin tek grup katılımsız gözlem çalışması (yarı deneysel) olarak nitelendiği gözlenmiştir. İncelenen araştırmaların örneklemini en az 26 en çok 472 hemşire oluşturmaktadır. Araştırmaların toplam örneklemi ise 4632 hemşireden oluşmaktadır. En eski yayın 1992, en yeni yayın 2023 yılına aittir. 2020 yılı en fazla araştırmaların yapıldığı yıldır. Çalışmaların empatik eğilim puan ortalamalarının 59-79 arasında dağıldığı; puan ortalamalarını araştırmacıların 24'ünün orta, 5'inin yüksek olarak yorumladığı görülmektedir. İncelenen araştırmaların büyük çoğunluğunda cinsiyet, medeni durum, eğitim durumu, çalışma yılı, birimde çalışma süresi, çalışılan birim, yaş ve çalışma şekilleri değişkenlerinin empatik eğilim üzerine istatistiksel olarak anlamlı düzeyde etkisinin olmadığı gözlenmiştir. İncelenin araştırmaların en az yarısında empatik eğilim düzeyini istatistiksel olarak anlamlı düzeyde etkileyen değişkenler ise çalıştığı pozisyon, çocuk sahibi olma, empati eğitimi alma, mesleği isteyerek seçme değişkenleridir. Empatik eğilim düzeyini istatistiksel olarak anlamlı düzeyde etkileyen araştırmalarda erkek, bekar, çocuğu olmayan, empatiyle ilgili bir eğitim almayan, uzun çalışma yılına sahip olan, mesleği istemeyerek seçen, çalıştığı birimde kısa süre hizmeti bulunan, sürekli gece çalışan ve eğitim durumu lisans derecesinden aşağı olan hemşirelerde empatik eğilim düzeyinin istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha düşük olduğu görüldü. Sonuç: İncelenen araştırmalara göre ülkemizde hemşirelerin empatik eğilim düzeyinin genel olarak orta düzeyde olarak değerlendirilebilecek düzeyde olduğu görülmektedir. Bu durum hemşirelerde empatik eğilim düzeyinin yükseltilmesi için girişimlerde bulunulması gerektiğini düşündürmektedir. Hemşirelik öğrencilerinde yapılan araştırmalarda da empatik eğilim düzeyinin orta olarak değerlendirilebilecek düzeyde olması lisans derecesi eğitim programlarının gözden geçirilmesi gerektiğini düşündürmektedir. Empatik eğilim düzeyinin eğitim ile yükseltilebileceğine dair güçlü kanıtların varlığı halen aktif olarak çalışan hemşireler için de iyi planlanmış mezuniyet sonrası eğitim programlarının geliştirilmesi gerekliliğini ortaya koymaktadır.