Hemşirelik girişimlerinin yoksul bireylerin kolorektal kanser sağlık inanç algılarına ve tarama davranışlarına etkisi

Amaç: Bu çalışmanın amacı yoksul bireylere yönelik yapılan hemşirelik girişimlerinin kolorektal kanser (KRK) bilgisi, sağlık inanç algıları ve tarama davranışlarına olan etkisini değerlendirmektir. Yöntem: Girişim öncesi-girişim sonrası deney ve kontrol gruplu yarı deneysel tasarımda olan bu çalışma Zonguldak Karaelmas Mahallesi, Karaelmas Aile Sağlığı Merkezi Bölgesi'nde 50-70 yaş grubunda 64 deney ve 64 kontrol grubu olmak üzere 128 birey üzerinde yürütülmüştür. Veriler Tanıtıcı Bilgi Formu, KRK Bilgi Formu ve KRK'den Korunmaya Yönelik Sağlık İnanç Modeli Ölçeği ile toplanmıştır. Verilerin analizinde; tanımlayıcı istatistikler, bağımsız ve bağımlı iki grup arasındaki ortalamaların karşılaştırma analizleri (bağımsız örneklem t testi, bağımlı örneklem t testi, Mann Whitney U testi, Wilcoxon işaretli sıra testi), çoklu regresyon analizi ve Ki-Kare analizi kullanılmıştır. Veri toplama araçlarının güvenirliği "Cronbach Alpha" analizi ile değerlendirilmiştir. Araştırmaya başlamadan önce Zonguldak İl Sağlık Müdürlüğü'nden, Dokuz Eylül Üniversitesi Girişimsel Olmayan Araştırmalar Etik Kurulu'ndan ve çalışmaya katılan bireylerden yazılı izin alınmıştır. Bulgular: Üç aylık izlemden sonra, girişim sonrası KRK Bilgi Puanları deney grubunda kontrol grubuna göre yüksektir ve aradaki fark istatistiksel olarak anlamlıdır. Kolorektal Kanserden Korunmaya Yönelik Sağlık İnanç Modeli Ölçeği ciddiyet, güven-yarar ve sağlık motivasyonu algı puanları deney grubunda, kontrol grubuna göre anlamlı derecede yüksektir (p<0,05). Gruplar arasında KRK'den Korunmaya Yönelik SİM Ölçeği duyarlılık ve engel puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark yoktur (p>0.05). Yapılan çoklu doğrusal regresyon analizinde bilgi düzeyinde meydana gelen değişikliğin %35,5'i (R2), güven-yarar algısı puanlarında meydana gelen değişikliğin %35,4'ü (R2) verilen eğitim kaynaklı olduğu tespit edilmiştir. Aynı zamanda sağlık motivasyonu algısı puanında meydana gelen değişimin %15,2'si (R2) verilen eğitim ve ailede birinci derece akraba olmasından kaynaklandığı tespit edilmiştir. Üç aylık izlem sonrasında deney grubundaki bireylerin %61.5'i, kontrol grubundaki bireylerin ise %38.5'inin gaitada gizli kan testini uyguladığı tespit edilmiştir. Sonuç: Çalışmadan elde edilen sonuçlar doğrultusunda araştırmacılara, yoksul bireylerin kolorektal kanser taramalarına (GGK ve kolonoskopi) katılımlarındaki engellerin belirlenerek, SİM temelinde engellerin azaltılmasına yönelik farklı girişimsel stratejilerin uygulandığı çalışmalar gerçekleştirmeleri önerilmektedir. Çalışmanın sonuçları, yoksul bireylerin KRK taramalarına katılımlarını artırmada araştırmacılar ve sağlık hizmeti planlayıcılarına yol gösterici olacaktır. Anahtar Kelimeler: Kolorektal Kanser, Erken Tanı, Yoksulluk, Hemşirelik