Henry Rider Haggard'ın She ve Wilhelm Jensen'ın Gradiva adlı eserlerinde arkeoloji ve psikanaliz

Bu çalışmanın temel amacı, Henry Rider Haggard'ın She ve Wilhelm Jensen'ın Gradiva adlı eserleri üzerinden gerçekleştirilen incelemeyle, arkeoloji ve psikanalizin paralel disiplinler olduğunu göstermektir. Paralellikleri, Batı uygarlığının gelişimiyle beraber aydınlanmacı yaklaşımın bastırdıklarını katman katman ortaya çıkarmalarında yatmaktadır. Bir başka ifadeyle, bireyin ve böylece insanlığın bastırdığı ilkelliği barındıran bilinçaltını bilince taşımaktadırlar. Bu teze ulaşabilmek için birinci bölümde, eril bir güdü olarak ataerkil hiyerarşik oluşumla doğal olanı bastırmanın nedenleri ve gelişimine odaklanılmıştır. Gelişiminin kültür-tarihsel seyri, Batı kültürünün oluşumunda etkili olan düşünce tarihindeki başlıca temsilleri üzerinden ele alınmış ve böylece antik Yunan'dan süregelen aydınlanmacı tutumun 19. yüzyılda bilimsel ve tarihsel gelişmeler nedeniyle buna karşı inancın sarsılmasıyla birlikte oluşan karşıt söylemlerle alaşağı edildiği ortaya koyulmuştur. İkinci bölümde ise, 19. yüzyılın özellikle ikinci yarısının taşıdığı kültürel dinamiklerden yola çıkarak, iki ayrı bilimsel disiplin olarak arkeoloji ve psikanalizin buluştuğu zeminden bahsedilmiştir. Devamında, bunların paralel olduğunu açığa çıkarmak ve bunun izini edebi eserlerde incelemek üzere yöntem olarak esas alınan, bilinçaltının bilince nazaran birincil konumda olduğunu ileri sürerek eril hiyerarşik yapının temelini yıkan bu karşıt söylemlerin psikoloji alanındaki karşılığı olarak, Freudyen psikanaliz ayrıca ele alınmıştır. Buna ek olarak burada psikanaliz arkeolojiyle benzerliği üzerinden incelenmiştir. Son olarak üçüncü bölümde bu kuramsal yaklaşım ışığında, sırasıyla She ve Gradiva adlı eserlerde okura sunulan 'rüya âlemleri' ve ilgili motifler üzerinden bu iki bilimin sentezlenmesiyle ne şekilde hem bireyin hem de Batı uygarlığının bilinçaltının bilince ve böylece geçmişinin şimdiye taşındığı irdelenmiştir. Anahtar Kelimeler: Aydınlanma, Gerileme, Bilinçaltı, Tarih Öncesi, Rüya