Hevsel bahçeleri'nin kentsel tarım alanı olarak kullanımının değerlendirilmesi

Günümüzde, hızlı nüfus artışı ve çarpık kentleşmenin bir sonucu olarak kentsel peyzajda değişimler yaşanmaktadır. Korunması gereken ancak çoğu zaman yapılaşma nedeniyle olumsuz etkilenen kentsel tarım alanları önemli kentsel peyzaj parçalarını oluşturmaktadır. İklim, gıda ve ekolojik krizlerin yaşandığı günümüzde Diyarbakır'ın önemli kültürel varlıklarından olan ve kentin gıda deposu niteliğindeki Hevsel Bahçeleri'nin kentsel tarım alanı olarak kullanımının değerlendirilmesi çalışmanın amacını oluşturmaktadır. Hevsel Bahçeleri'nin gerek tarihi gerekse doğal özellikleri açısından önemli değerlere sahip olması çalışma alanı olarak seçilmesinde etkili olmuştur. Diyarbakır Surları ile Dicle Nehri arasında bulunan, kentin kuruluşu ile birlikte var olduğu düşünülen tarihi Hevsel Bahçeleri yaklaşık 300 hektarlık bir alana sahiptir. Kent içinde bulunan bu verimli bahçeler bir çok kuş türü ve memelinin yer aldığı ekolojik bir yaşam alanıdır. Suriçi'ne yakın mahallelerde oturan nüfusun gündelik gıda ve ekonomik ihtiyaçlarını karşılayan bu tarım alanı günümüzde varlığını sürdürmektedir. Çalışma kapsamında Hevsel Bahçeleri'nin konumu, ekonomik ve sosyal boyutları, kent ekosistemine katkısı, tarımsal dokusu, çevre kalitesi ve sorunları, alt yapı gibi fiziksel özelliklerinin mevcut durumu tespit edilerek, sorunlara ilişkin öneriler geliştirilmektedir. Bu doğrultuda, kentsel tarım kavramı üzerinde durularak Hevsel Bahçeleri gibi üretken kentsel tarım alanı özelliği gösteren Dünya ve Türkiye örnekleri incelenmektedir. Hevsel Bahçeleri'nin kentsel tarım potansiyelini saptamak amacıyla alanda çalışan çiftçiler ile yüz yüze anket çalışması ve analizler yapılmıştır. Bu analizler ve anket sonuçlarına göre UNESCO miras listesinde yer alan Hevsel Bahçeleri'nin ciddi sorunlar ile karşı karşıya olduğu ortaya çıkmıştır. Alanın çevresinde gelişen yapılaşma, toprak ve su kirliliği, sulama sistemi problemi, yol ve ışıklandırma gibi çevresel problemler ile tarım alanı ve çevresinin denetlenmemesi, parçalı mülkiyet durumu, turizm ve göç baskısı, tarımsal destek ve yeterli politikaların olmayışı gibi sosyo-ekonomik sorunlar bulunmaktadır. Bu sorunların çözüme ulaşması, tarımsal faaliyetlerin devam etmesi ve geliştirilmesi için yerel yönetimlere büyük sorumluluk düşmekte, kentsel tarım politikalarının kentsel tasarım ve planlama çalışmalarına entegre edilmesi gerekmektedir.