Hicaz bölgesindeki çarşılar ve sosyal hayata etkileri

Bu çalışmamızda Hicaz bölgesinde kurulan çarşıların kuruldukları coğrafi mekanları, kuruluş zamanları, alışveriş şekilleri, ihraç ve ithal edilen malları ve sosyal hayata etkilerini incelemeye çalıştık. İslâm öncesi Hicaz şehirlerinin sosyo-ekonomik ve kültürel durumları tahlil edilerek yeni din olan İslâm'ın gelişiyle uygulamaları yasaklanmayan satış şekilleri ve adetler tesbit edilmiştir. Bu çarşılar Hz. Peygamber'in dedesi Hâşim'in Hicaz'a kazandırdığı antlaşmalar neticesinde bölge halkının ekonomik refahla birlikte kültürel olarak da bir birine yakınlaşmasını sağlamıştır. Bölgenin iklim şartları tarıma elverişli olmadığından bu pazarlar halkın önemli geçim kaynağı haline gelmiştir. Kureyş bu antlaşmalarla ticaret yollarının güvenliğini teminat altına aldıktan sonra Kur'ân-ı Kerim'de zikredilen ilâf ile dış ticarete açılmış ve komşu ülkelerle geliştirdiği yakın ilişkilerle ticarî, kültürel ve dinî yönden Hicaz'ı özel olarak Mekke şehrini önemli bir merkez haline getirdi. Hz. Peygamber (sav)'in bu çarşılara genç yaşta katılması, amcası Ebu Talib ile seyahatlere çıkması ve Peygamberliğinden 15 yıl önce Hz. Hatice validemizle kurmuş olduğu ticarî ortaklık O'nun İslâm dinini tebliğinde çok önemli katkılar sağlamıştır. Hatta ilk müslümanları Habeşistan'a göndermesinde ve daha sonraki hicret kararlarında bu seyehatlerden edindiği bilgilerin katkısının olduğunu söylemek mümkündür. Hicaz'da oluşturulan güvenli ortam, haram aylara olan genel saygı, haksızlıkları önleme, siyasi ve sosyal meselelere bakan yapısının yanında Daru'n-Nedve gibi kurumun varlığı ticaretin gelişmesine önemli katkılar sağlamıştır. Çünkü Kureyş'in ticarî kervanlarının sevk ve idaresi, ticarî planlar, kafilenin malları nereye ve ne zaman götüreceği gibi konular burada karara bağlanırdı. Tezde çarşıların sosyal hayata, edebiyata ve siyasete kattığı etkileri konusunda yoğunlaşarak Hicaz'ın o dönemi hakkında bilgi verilmiştir. Çalışmada İslâm kaynakları yanında çağdaş araştırmalar da kullanılmıştır. Anahtar Kelimeler: Hz. Peygamber, Câhiliye, Hicaz, ÇarĢılar, Sosyal Hayat