Brezilya ve Türkkiye'de yüksek öğrenim (1989-2016): Genişletme ve özelleştirme politikası

Üniversiteler ve yükseköğretim sistemi neoliberal özelleştirme politikalarının merkezinden gelmektedir. Neoliberal özelleştirme politikaları, toplumun bazı kesimlerinin direnişine rağmen 2000'lerde yer edinmeye başlamıştır. Bu direnişe karşın bu politik model, Brezilya ve Türkiye gibi pek çok gelişmekte olan ve yükseköğretim açısından son on yıllarda özelleştirme politikalarında baskı hissetmiş ülkeler tarafından sahiplenilmiştir. Bu ülkeler, bu seviyede bir eğitim için talepte bulunan öğrenci sayısındaki artış ve bu talebi karşılayacak kaliteli eğitim sorunuyla karşılaştılar. Bu karmaşık sorunların arasında tespit edilebilecek yönlerden biri, yükseköğretimde büyümek için özelleştirme yapmaktır. Bu konu çerçevesinde, bu araştırma, Brezilya ve Türkiye'nin yüksek öğretimdeki özelleştirme sürecinde gerçekleşen genişlemeyi kamu ve özel alanın gelişimi açısından bakarak, 1989 ile 2016 yılları arasında yükseköğretimin ilerlemesi açısından analiz etmiştir. Analizde yer alan dönem, 1980'lerin sonundan itibaren iki ülkede neoliberalizmin canlılığını ve özellikle de AKP hükümetinin 2002'de, Lula hükümetinin 2009'da görev süresinin başlamasıyla birlikte, söz konusu yükseköğretim sistemlerindeki değişikliklerin düşünülmesini haklı çıkarmaktadır. İncelenen her bir ülkede üniversitenin özgün bakış açılarından yola çıkarak, yükseköğretim sisteminin evrimindeki benzerlikler ve farklılıklar aranmıştır. Çalışma odağı, kamu ve özel yüksek öğrenim yaklaşımını dikkate alarak iki ülkenin eğitim sisteminin karşılaştırılmasına dayanmaktadır. Yükseköğretimdeki genişleme ve özelleştirme süreçlerinin analizinde gözlenen değişkenler; yükseköğretim kurumlarının niceliksel büyümesi; kamu ve özel kuruluşlarda kayıt ve erişim; yükseköğretim sisteminde sonuç; kamu finansmanı ve her iki ülkede de yükseköğretim için bazı programlar olarak saptanmıştır. Araştırma, Brezilya ve Türkiye'deki yükseköğretim sistemlerini tarihsel farklılıklar ve mevzuattaki ilgili düzenlemeler ile kapitalist bir mantıktan etkilenen yüksek öğrenim kurumlarının yeniden yapılandırılmasını doğrulamayı amaçlamıştır. Üniversitenin tarihsel yapılanmasının her iki ülkede karşılaştırılması, Brezilya'daki yükseköğretimdeki özel inisiyatifin orijinal varlığının Türkiye'den çok daha baskın olduğunu gösterdi. Bu, ilgili yükseköğretimde elitist ve kitlesel özelliklerin yanı sıra, kamu ya da özel bir ya da bir başka hukuki nitelikteki bir karşıtlığı gösterir. Karşılaştırılan değişkenlerin analizinde, özellikle 1990-2006 yılları arasında, her iki ülkede de yükseköğretimde daha büyük bir özelleştirme etkisi görülmektedir.