Devlet oluşumuna tarihsel, karşılaştırmalı bir yaklaşım Avrupa ve Osmanlı İmparatorluğunda: Ortaçağdan modern çağa

Bu tez, gerek Avrupa'da, gerekse Osmanlı topraklarında modern ulus-devletlerin nasıl oluştuğuna ilişkin özcü yaklaşımların yetersizliği sezgisinden yola çıkıyor. Bir yanda feodal ve diğer yanda gayri-feodal (veya Şark Despotizmi, veya Asya Üretim Tarzı) şeklinde bir ikilem yaratıp, sonraki bütün gelişmeleri, değişmez olduğu farzedilen bu kalıplardan türetmek veya çıkarsamak gibi Avrupa-merkezci eğilim hep varoldu. Bu, esas itibariyle tek-faktörlü bir perspektif. Tarihin koşullu, çok-faktörlü gelişimini gözardı ediyor. Buna karşı, katı determinist olmayan; kazalara, tesadüflere, çeşitli aktörlerin (kendi açılarından) hatâlarına da yer açan ve pay tanıyan bir tarihsel sosyolojiden yanayım. Bu çerçevede, gerek Batı ve gerekse Doğuda fiyefe (timara) dayalı devletlerin kurulmuşluğu temel tarihsel gerçekliğinden yola çıkıp, bundan sonra gelişen farklı iktidar biçimlenmelerine uzanmaya çalışıyorum. Bu başlangıcın üzerine, bir, Askerî Devrimin modern devlete geçiş üzerindeki etkisini ekliyorum. İki, Milliyetçiliğin mevcut kaplara yeni içerik doldurmak suretiyle modern devleti ulus-devlete dönüştürücü etkisini ekliyorum. Üç, emperyalizmi ve sömürgeciliği devreye sokarak, Avrupa dışında bu süreçlerin nasıl cereyan ettiğini görmeye çalışıyorum. Böyle bir karşılaştırmalı egzersizin, medeniyet araştırmalarında önemli bir yeri olması gerektiği kanısındayım.