Hizmet öncesi öğretmen eğitiminin mezun istihdam edilebilirlik göstergeleri ve yeterlikler açısından değerlendirilmesi

Bu araştırmanın amacı hizmet öncesi öğretmen eğitimini Mezun İstihdam Edilebilirlik Göstergeleri (MİEG) ve yeterlikler çerçevesinde değerlendirerek bir durum analizi ortaya koymaktır. Bu çerçevede, lisans mezuniyetinin üzerinden en fazla 3 yıl geçmiş aday öğretmenlerin ve eğitim fakültelerinde görev yapan eğitim yönetimi akademisyenlerinin görüşlerine göre hizmet öncesi öğretmen eğitiminin MİEG, Türkiye Yükseköğretim Yeterlikler Çerçevesi (TYYÇ) ve Öğretmenlik Mesleği Genel Yeterlikleri (ÖMGY) açısından mevcut durumunun betimlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla araştırmada nitel veriler ve olgubilim deseni kullanılmıştır. Araştırmanın katılımcı grubunu, Türkiye'nin çeşitli il/ilçelerinde bulunan resmî okullarda görev yapan aday öğretmenler ve Türkiye'de bulunan çeşitli üniversitelere bağlı eğitim fakültelerinde görev yapan eğitim yönetimi akademisyenleri oluşturmaktadır. Araştırmada çalışma grubunu belirlemek amacıyla amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme ve maksimum çeşitlilik örneklemesi kullanılmıştır. Araştırmada nitel veriler, sonda sorularıyla desteklenen akademisyenler için 20, öğretmenler için 16 açık uçlu sorudan oluşan yarı yapılandırılmış görüşme formları aracılığı ile toplanmıştır. Araştırmaya 2017- 2018 eğitim-öğretim yılında Türkiye'nin çeşitli il/ilçelerinde bulunan resmî okullarda görev yapan 14 aday öğretmen ve Türkiye'deki çeşitli üniversitelerde görev yapan 14 eğitim yönetimi akademisyeni katılmıştır. Katılımcılarla yapılan görüşmeler ses kayıt cihazı kullanılarak kayıt altına alınmış, elde edilen kayıtlar çözümlenmiştir. Yazılı hale getirilen veriler, gizlilik ilkesine bağlı olarak korunmuş ve akademisyenlere "A", aday öğretmenlere ise "Ö" kodu verilerek her iki grupta yer alan 14'er katılımcı 1'den 14'e kadar numaralandırılmıştır. MAXQDA 2018 Nitel Araştırma Program'ına aktarılan verilerle, araştırma soruları baz alınarak, veri analizi için bir çerçeve oluşturulmuş, temalar ve alt kategoriler belirlenmiştir. Araştırma sonuçlarına göre hizmet öncesi öğretmen eğitiminde kuram-uygulama dengesinde optimalin sağlanamadığı, uygulama faaliyetlerinin nitelik ve niceliğinin artırılması gerektiği söylenebilir. İdeal öğretmenin yetiştirilmesi için hali hazırdaki öğretim program ve yöntemlerinin geliştirilmesi gerektiği, alan dışı öğrencilerin pedagojik formasyon yolu ile yetiştirilmesinin öğretmen yetiştirme açısından sorunlar teşkil ettiği vurgulanmaktadır. MİEG'den, işverenlerin kalite güvencesi prosedürlerine ve kontenjan belirleme süreçlerine katılımı bu araştırmada MEB'e bağlı devlet okulları ve özel okullar açısından incelenmiş, böylesi bir işbirliğinin öğretmen yetiştirmede niteliği artırabileceği aynı zamanda arz-talep dengesinin bu yolla sağlanabileceği sonucuna ulaşılmıştır. Kariyer danışmanlığına ilişkin görüşler teoride eğitim fakülteleri için mesleği ve piyasayı tanıtma açısından uygun olarak düşünülse de, öğretmenliğin kariyer mesleği olarak görülmemesinden dolayı, uygulamada gereksiz olarak düşünülmektedir. Mezun izleme anketleri, mezun istihdam edilebilirlik göstergelerinden bir diğeri olarak, eğitimle ilgili politika yapıcılar, yükseköğretim kurumları ve aday öğrenciler gibi paydaşlar için yararlı ve somut veriler sunulmasına olanak sağlayacağından hizmet öncesi öğretmen eğitiminde de uygulanması yararlı olabilir. Gerek bir mezun istihdam edilebilirlik göstergesi olarak, gerekse öğretmen eğitiminde çok önemli bir unsur olarak, staj / uygulamalı eğitim faaliyetlerinin, öğretmen adaylarının meslek yaşamlarında karşılaşacakları dünyanın bir projeksiyonu olması nedeniyle hizmet öncesi öğretmen eğitiminde nitelik ve nicelik olarak geliştirilmesi gerekmektedir. TYYÇ'de yer alan, bilişsel ve uygulamalı beceriler, bağımsız çalışma ve sorumluluk alabilme, öğrenme yetkinliği, iletişim ve sosyal yetkinlik alanları, sırasıyla; araştırma yöntemlerini kullanarak çözüm önerileri getirebilme, liderlik yapabilme, hayat boyu öğrenme becerisi, sözlü ve yazılı bilişim ve iletişim teknolojilerini kullanarak ulusal/uluslararası düzeyde sözlü ve yazılı ortamlarda bilgi paylaşılabilme becerilerini ifade etmektedir. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre, araştırma teknikleri ve bilişim tekniklerine yönelik dersler teorik açıdan yeterli gibi görülse de uygulama açısından yetersizdir. Liderlik, hayat boyu öğrenme ve yabancı dil becerilerinin hizmet öncesinde kazandırılmasının da yeterli düzeyde olmadığı görülmektedir. İçinde bulunulan bilgi ve teknoloji çağında bilişim ve iletişim teknolojilerini kullanabilen, araştırma tekniklerini kullanarak çözüm üretebilen, kendini sürekli geliştirme yetisine sahip ve bunun için gereken kaynaklara nereden/nasıl ulaşabileceğini bilen bireylere ihtiyaç duyulmaktadır. Hem bu yeterliklere haiz bireyleri yetiştirmekle yükümlü olan hem de bu yeterliklere kendilerinin de sahip olması gereken öğretmenler için de bu beceri ve yetkinliklerin hizmet öncesinde yeterli düzeyde kazandırılması önemlidir. Eğitim fakültelerinde fakülte politika ve önceliklerinin belirlenerek, fakülte kültürünün şekillendirilmesi tüm bu becerilerin özellikle de yaşam boyu öğrenme ve liderlik becerilerinin kazandırılmasında yararlı olabilir. Buna ek olarak öğretim programlarının tasarlanmasında araştırma teknikleri ve bilişim teknolojilerinin kullanımını içeren derslerin uygulama süreleri artırılarak daha etkin şekilde yürütülmesi sağlanabilir.