Hospitalize yaşlı hastalarda uyku durumunun, uykunun etkileştiği faktörlerin ve geriatrik sendromlara etkisinin incelenmesi

Yaşlanma ile uyku ritmindekayma, daha erken uyanma ve uyku latansında uzama olur. Yatakta geçirilen süreuzar, gece uyanmaları artar, gündüz şekerlemesi vardır. Toplam uyku süresi, nonREM ve REM uykusu azalır. Yetersiz uyku kalp hastalıkları, diyabet, depresyon, düşme, deliryum, bozulmuş kognisyon, demans ve düşük hayat kalitesi için bir risk faktörüdür. Artmış morbidite ve mortalitenin bir habercisidir. Bu çalışmada hospitalize edilen yaşlı hastalarda uyku hastalıklarının ve etkileştiği faktörlerin ölçümünün kolay uygulanabilir yöntemlerle tespit edilmesi amaçlanmıştır. Çalışmaya Ağustos 2017 ile Ocak 2018 arasında Hacettepe İç Hastalıkları Servisleri'nde yatışı yapılan 54'ü kadın, 47'si erkek toplam 101 hasta dahil edildi. Bir hafta sonraki değerlendirmeye 73 kişi alınabildi. Hastaların uyku kalitesi ölçümleri yatışları sırasında Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ) ve Uykusuzluk Şiddeti İndeksi (UŞI) kullanılarak yapıldı. Hastalara kapsamlı geriatrik değerlendirme testleri ve Charlson Komorbidite Skoru uygulandı. Komorbid hastalıkları, kullandığı ilaçları ve hastanede yapılan tahliller kaydedildi. Hastalar PUKI'ye göre ve UŞI'ye göre 'insomnia yok' ve 'insomnia var' olmak üzere 2 gruba ayrılarak incelendi. Kapsamlı geriatrik değerlendirmeye göre Katz puanın düşük olması (p:0,029) ve MNA'nın düşük olması (p:0,029) insomnia ile ilişkili bulundu. İlaçlardan da diuretikler (p:0,044) ve inhalerler (p:0,017) insomnia arasında ilişki vardı. PUKI ölçeğinde insomnianın kronik hastalıklardan astım ile ilişkili olduğu görüldü (p:0,016). Uykuyu bölen faktörler arasında da her iki uyku ölçeğinde uykuyu bölen faktörler olarak öksürük (p:0,013), ağrı (p<0,001) ve huzursuz bacak sendromu (p<0,001) tespit edildi. UŞI' ye göre nefes darlığı (p:0,006) da insomnia ile ilişkili bulundu. Bir hafta sonraki görüşme ve bazal değerlendirme arasında PUKI'nin alt komponentleri içinde sadece uyku süresindeki kısalma anlamlı bulundu (p<0,001), diğer alt komponentlerinde anlamlı fark görülmedi. UŞI skoruna göre hastaların median skoru insomnia eşik değerinde değildi ve 1 hafta sonra bakılan iki görüşmede skorlar arasında anlamlı farka rastlanmadı. Regresyon analizlerinde PUKI Ölçeği'nde huzursuz bacak sendromu, ağrı, Katz puanın düşük olması ve hastanın daha genç yaşta olması insomnia ile bağımsız olarak ilişkili olduğu saptandı. UŞI Ölçeği'nde ise Katz puanın düşük olması, Yesevage Geriarik Depresyon Ölçeği puanın yüksek olması, huzursuz bacak sendromu ve diuretik kullanımı insomniayla ilişkili faktörler arasında olduğu görüldü. Yatış ilaç sayısı ile yatışındaki PUKI Skoru (p:0,025; r:0,223) ve Charlson Komorbidite Skoru zayıf kuvette korrele bulundu (p:0,014; r:0,245). Korelasyon analizlerinde Yesevage Geriatrik Depresyon Skalası (p:0,005; r:0,283) ile insomnia koreleyken; MNA-sf (p:0,006; r:-0,173), Enstrumental GYA (p:0,006; r:-0,271), Katz GYA (p<0,001; r:-0,377) skoru ile insomnianın negatif korele olduğu gözlendi. Bu çalışmanın sonucunda hospitalize yaşlı hastalarda insomnianın geriatrik sendromlarla ilişkisinin olduğu ve 1 haftalık yatış süresi sonunda uyku süresinin azaldığı bulundu. Hastanede yatan yaşlılarda uyku değerlendirmesi rutin değerlendirmenin bir parçası olmalıdır Anahtar sözcükler: Pittsburgh Uyku İndeksi, Uykusuzluk Şiddeti İndeksi, Charlson Komorbidite Skoru, geriatrik hastalarda insomnia.