Hukuk Muhakemeleri Kanunu bakımından tahkime elverişlilik

Tahkim, geçmişten günümüze uygulanan bir yargılamadır. Ancak her uyuşmazlık, tahkimle çözülememektedir. Bir uyuşmazlığın tahkim yoluyla çözülebilmesi için o uyuşmazlığın tahkime elverişli olması gerekmektedir. Ülkemizde, yabancı hukuk sistemlerinde ve milletlerarası tahkimde, tahkime elverişliliğe ilişkin düzenlemeler yer almaktadır. İç tahkimde buna ilişkin düzenleme, HMK'nın 408. maddesidir. Bu maddeye göre taşınmazın aynından doğan uyuşmazlıklarla, iki tarafın üzerinde serbestçe tasarruf edemediği uyuşmazlıklar tahkime elverişli değildir. Bunun yanı sıra, doktrin ve Yargıtay görüşleri doğrultusunda kamu düzenine aykırılık da bir tahkime elverişlilik engeli olarak kabul edilmektedir. Bu durum, tahkim yoluyla çözülebilecek uyuşmazlıkların kapsamını daraltmaktadır. Bu nedenle, kamu düzeni ile tahkime elverişlilik arasında bir ayrım yapmak gerekir. Diğer taraftan, bir uyuşmazlığın arabuluculuğa elverişli olması ancak tahkime elverişli olmaması, üzerinde durulması gereken bir konudur. Yargılamanın çeşitli aşamalarında, mahkeme önünde ya da hakem önünde tahkime elverişsizliğin re'sen mi dikkate alınacağı yoksa taraflarca mı ileri sürüleceği meselesi tartışmalıdır. Diğer taraftan mahkemenin ya da hakemlerin, tahkime elverişsizlik incelemesini nasıl yapacakları konusunda da farklı görüşler ileri sürülmüştür.