Hukuk muhakemeleri kanunu kapsamında tahkim sözleşmesinin hükümsüz, tesirsiz veya uygulanmasının imkansız olması sebebine dayalı tahkim ilk itirazı

Tahkim, uyuşmazlık konusunu devlet mahkemeleri yerine tarafsız üçüncü kişilere hukuki uyuşmazlığın çözümü için başvurulmasıdır. Tahkim sözleşmesinin olumsuz etkisinden dolayı davalı taraf tahkim ilk itirazına başvurarak uyuşmazlığın öncelikle mahkemede çözülmesini engeller. Tahkimin bir ilk itiraz olduğu Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 116. ve HMK' nin 413. maddelerinde belirtilmiştir. HMK' nin 117. maddesinde de ilk itirazın ileri sürülmesi düzenlenmiştir. HMK' nin 413. maddesi gereğince tahkim sözleşmesinin hükümsüzlüğü, tesirsizliği veya icra edilemezliği söz konusu değilse tahkim ilk itirazını kabul edecek ve davayı usulden reddedecektir. Aksine mahkeme tahkim sözleşmesinin hükümsüz, tesirsiz veya icra edilemez olduğuna karar verirse uyuşmazlık artık devlet mahkemelerinde çözülecektir. Tahkim ilk itirazı değerlendirilecek husustan biri olan tahkim sözleşmesinin hükümsüzlük hali, tahkim sözleşmesinin unsurları yönünden olabileceği gibi Türk Borçlar Kanunu'ndan kaynaklı emredici hükümler yönünden de olabilir. Ayrıca tahkim sözleşmesinin hükümsüzlüğü tahkim sözleşmesini imzalayan tarafların gerekli ehliyete sahip olmamasından da kaynaklabilir. Tahkim ilk itirazında değerlendirilecek husustan diğeri tahkim sözleşmesinin tesirsiz olmasıdır. Tahkim sözleşmesinin tesirsiz olması baştan geçerli tahkim sözleşmesi olmasına rağmen sonradan tahkim sözleşmesinin etkisinin kaybetmesidir. Tahkim sözleşmesinin tesirsiz olması; tahkim sözleşmesinden tarafların feragat etmesi, tarafların ikale sözleşmesi ile tahkim sözleşmesinin ortadan kaldırılması, önceden aynı uyuşmazlık hakkında kesin hükmün varlığı ve tahkim sözleşmesinin süresinin dolmasıdır. Tahkim ilk itirazı değerlendirilecek son husus ise tahkim sözleşmesinin uygulanmasının imkânsız olmasıdır. Tahkim sözleşmesinin uygulanmasının imkânsız olması, hukuki ya da fiili engeller sebebiyle tahkim sözleşmesinin uygulanamamasıdır. Bu hususlar; ismen tayin edilen hakemin ehliyet ya da ölümü, tahkim yargılamasının konusuz kalması ve tahkim yargılamasının icra edilebilirliğinin imkansızlığıdır. Anahtar Kelimeler: Tahkim, Tahkim Sözleşmesi, Tahkim İlk İtirazı, İlk İtiraz, Tahkime Elverişlilik